Phẩm Người Tối Thắng

Cả Tam Tạng chỉ có một phẩm đọc lên như một bảng danh dự, và đây là phẩm ấy. Tám mươi bài kinh ngắn, bài nào cũng mở đầu bằng cùng một chữ — etadaggaṁ, “đây là tối thắng” — và bài nào cũng kết lại bằng MỘT TÊN NGƯỜI.

• Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Một Pháp, kinh 188–267; cộng lại đúng tám mươi bài
• Phẩm — Etadaggavagga, phẩm thứ mười bốn của Chương Một Pháp; bản Việt đề “XIV. Phẩm Người Tối Thắng”, ấn bản Mahāsaṅgīti cũng xếp thứ mười bốn
• Bên trong chia bảy đoạn — mỗi đoạn có dòng khép riêng (vaggo paṭhamo… vaggo sattamo), và dòng cuối cùng ghi Etadaggavaggo niṭṭhito — hết phẩm Người Tối Thắng
• Bản Việt — Hoà thượng Thích Minh Châu

Phẩm này không giảng giáo lý. Nó gọi tên người. Công thức của mỗi bài giống hệt nhau: “Etadaggaṁ, bhikkhave, mama sāvakānaṁ bhikkhūnaṁ …ānaṁ yadidaṁ X” — “Trong các đệ tử Tỷ-kheo của Ta, tối thắng về … là X.” Chỉ có phần giữa và cái tên ở cuối là đổi. Bài đầu tiên viết đủ câu; bảy mươi chín bài sau chép tắt bằng dấu lược, vì mọi chữ khác đều y nguyên. Tám mươi bài ấy chia làm bốn chúng, và đây là điều đáng để ý nhất về mặt bố cục: Đức Phật nêu người tối thắng trong cả bốn chúng, chứ không chỉ trong hàng xuất gia. Bốn mươi bảy bài cho chư Tỳ-kheo, mười ba bài cho chư Tỳ-kheo-ni, mười bài cho hàng nam cư sĩ, mười bài cho hàng nữ cư sĩ. Cộng lại: 47 + 13 + 10 + 10 = 80, đúng bằng khoảng từ bài 188 đến bài 267. Số bài không phải là số người. Có vị được nêu nhiều lần vì tối thắng về nhiều hạnh: ngài Cūḷapanthaka hai lần, ngài Subhūti hai lần, và ngài Ānanda được nêu năm lần liền — nghe nhiều, trí nhớ, tầm hiểu, kiên trì, và làm thị giả. Trừ các lần trùng ấy ra thì bốn mươi bảy bài về chư Tỳ-kheo ứng với bốn mươi mốt vị. Bài 1.248 thì ngược lại: một bài mà nêu hai người — hai anh em lái buôn Tapussa và Bhallika, hai vị cư sĩ đầu tiên của đạo Phật, quy y khi Giáo Pháp còn chưa được thuyết. Điều cảm động nhất của phẩm này nằm ở chỗ các hạnh được nêu rất khác nhau về tầm cỡ. Có hạnh lớn như đại trí tuệ, thần thông, thiên nhãn. Nhưng cũng có hạnh rất đỗi bình thường: ngài Dabba Mallaputta tối thắng về sửa soạn chỗ ngồi chỗ nằm cho chúng Tăng; bà Suppiyā tối thắng về săn sóc người bệnh; ông Nakulapitā và bà Nakulamātā tối thắng về nói chuyện một cách thân mật. Sắp xếp lều trại, chăm người ốm, ăn ở thuận hoà với nhau — những việc ấy cũng được Đức Phật gọi tên là tối thắng, đứng chung một danh sách với thần thông và trí tuệ. Và bà Kāḷī ở Kuraraghara, bài chót của cả phẩm, tối thắng về lòng tịnh tín đối với lời được nghe — bà chưa từng gặp Đức Phật lần nào.

Bốn chúng, tám mươi bàiCộng lại đúng bằng khoảng 188–267

• Chư Tỳ-kheo — 47 bài (1.188–234), ứng với 41 vị; riêng ngài Ānanda được nêu năm lần
• Chư Tỳ-kheo-ni — 13 bài (1.235–247), 13 vị
• Hàng nam cư sĩ — 10 bài (1.248–257), 11 vị (bài đầu nêu hai anh em)
• Hàng nữ cư sĩ — 10 bài (1.258–267), 10 vị
• Cộng lại — 47 + 13 + 10 + 10 = 80; và 267 − 188 + 1 = 80. Hai cách đếm khớp nhau.

Xin ghi đủ cả tám mươi bài, theo đúng thứ tự trong kinh. Chữ nghiêng là chữ Pāli chỉ hạnh; dòng dưới là lời của HT. Thích Minh Châu.

1 · Chư Tỳ-kheoAN 1.188–234 · 47 bài · 41 vị

2 · Chư Tỳ-kheo-niAN 1.235–247 · 13 bài · 13 vị

3 · Hàng nam cư sĩAN 1.248–257 · 10 bài · 11 vị

4 · Hàng nữ cư sĩAN 1.258–267 · 10 bài · 10 vị

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

Xin thưa điều lạ nhất của phẩm này. Tám mươi bài kinh mà KHÔNG giảng một giáo lý nào. Nó gọi tên người.

Và tám mươi bài dùng đúng một công thức. “Etadaggaṁ… yadidaṁ X” — “Tối thắng về … là X.” Chỉ đổi phần giữa và cái tên ở cuối.

Xin để ý điều thứ nhất: Đức Phật nêu người tối thắng trong CẢ BỐN CHÚNG. Không phải chỉ hàng xuất gia. Hai mươi bài dành riêng cho hàng cư sĩ tại gia — mười bài nam, mười bài nữ.

Xin để ý điều thứ hai: SỐ BÀI KHÔNG PHẢI SỐ NGƯỜI. Ngài Ānanda được nêu NĂM LẦN liền — nghe nhiều, trí nhớ, tầm hiểu, kiên trì, và làm thị giả.

Và ngược lại, có MỘT bài nêu HAI người. Bài 1.248: hai anh em lái buôn Tapussa và Bhallika — hai vị cư sĩ đầu tiên của đạo Phật, quy y khi Giáo Pháp còn chưa được thuyết ra.

Nhưng xin thưa chỗ cảm động nhất của phẩm này, và con mong anh chị em dừng lại ở đây. Các hạnh được nêu KHÁC NHAU RẤT XA về tầm cỡ.

Có hạnh lớn như mình vẫn nghĩ. Đại trí tuệ — ngài Sāriputta. Thần thông — ngài Mahāmoggallāna. Thiên nhãn — ngài Anuruddha.

Nhưng cũng có hạnh rất đỗi bình thường, và đó mới là điều đáng nói. SỬA SOẠN CHỖ NGỒI CHỖ NẰM cho chúng Tăng — ngài Dabba Mallaputta. SĂN SÓC NGƯỜI BỆNH — bà Suppiyā. NÓI CHUYỆN MỘT CÁCH THÂN MẬT — ông bà Nakulapitā và Nakulamātā.

Xin thưa lại cho rõ. Dựng lều trại, chăm người ốm, ăn ở thuận hoà với nhau — những việc ấy đứng CHUNG MỘT DANH SÁCH với thần thông và trí tuệ. Đức Phật gọi tên chúng là tối thắng.

Và xin để ý bài CHÓT của cả phẩm. Bà Kāḷī ở Kuraraghara, tối thắng về lòng tịnh tín đối với lời được nghe — bà chưa từng gặp Đức Phật lần nào.

Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng. Với Gia Đình Phật Tử, phẩm này đáng giá hơn một bài giảng. Nó là một danh sách các cách để trở nên tối thắng — và trong tám mươi cách ấy, có nhiều cách mà một em đoàn sinh làm được ngay tuần này.

• “Tám mươi bài là tám mươi người.” Không — ngài Ānanda năm lần, ngài Cūḷapanthaka và ngài Subhūti mỗi vị hai lần, và bài 1.248 nêu hai người trong một bài. Riêng chư Tỳ-kheo: 47 bài, 41 vị.
• “Chỉ có hàng xuất gia được nêu.” Hai mươi trong tám mươi bài là hàng cư sĩ tại gia — mười nam, mười nữ.
• “Tối thắng nghĩa là giỏi nhất mọi mặt.” Không — tối thắng VỀ MỘT HẠNH được gọi tên. Mỗi vị đứng đầu ở đúng phần của mình.
• “Toàn là những chứng đắc lớn.” Sửa soạn chỗ nằm và săn sóc người bệnh cũng nằm trong danh sách ấy.

• Ngành Oanh. Chọn năm cái tên và kể chuyện: ngài Rāhula (con Phật, ưa học), bà Kisāgotamī (đi xin hạt cải), ông Cấp Cô Độc, bà Visākhā, ngài Cūḷapanthaka (học mãi không thuộc một câu).
• Ngành Thiếu. Cho mỗi em chọn MỘT hạnh trong bảng để tập trong một tháng, rồi kể lại cho đoàn nghe. Có hạnh làm được ngay: sắp xếp chỗ sinh hoạt, chăm bạn ốm, nói năng thuận hoà.
• Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Bàn hai câu: vì sao Đức Phật nêu cả hàng cư sĩ? và vì sao những việc rất thường như dựng trại, chăm bệnh lại được gọi là tối thắng?
• Trại và đêm lửa trại. Lấy tên các vị trong phẩm đặt cho từng đội, chúng — mỗi đội kể lại hạnh tối thắng của vị mình mang tên.

• Phẩm có bao nhiêu bài kinh, và bao nhiêu người? Vì sao hai con số ấy khác nhau?
• Vị nào được nêu năm lần, và về năm hạnh nào?
• Kể ba hạnh trong bảng mà một em đoàn sinh có thể tập ngay tháng này.
• Chữ etadagga nghĩa đen là gì?
• Vì sao việc hàng cư sĩ cũng có mặt trong danh sách này là điều đáng nói?

Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Đã đối chiếu ba bản trên cả tám mươi bài, không bỏ bài nào. Các con số đã cộng lại hai cách: 47 + 13 + 10 + 10 = 80, và 267 − 188 + 1 = 80.

Bốn chỗ ba bản không khớp nhau, xin ghi rõ để bác tự xét:

• Bài 1.242 — ấn bản Mahāsaṅgīti chép tên vị ni là bakulā, nhưng bản Anh của Sujato ghi Sakulā và bản Việt của HT. Thích Minh Châu cũng ghi Sakulà. Hai trên ba bản đọc là Sakulā, nên chúng tôi theo đó, và ghi lại dị bản ở cột ghi chú.
• Bài 1.256 — Pāli puggalappasannānaṁ và bản Anh (“who have confidence in an individual”) đều nói lòng tịnh tín đặt nơi MỘT NGƯỜI; bản Việt dịch thoáng là “được dân chúng kính mến”. Chúng tôi theo hai bản kia.
• Bài 1.221 — Pāli gatimantānaṁ, bản Anh “with an extensive range” (tầm hiểu rộng); bản Việt là “đầy đủ cử chỉ tốt đẹp”. Chữ gati có cả hai nghĩa, chúng tôi giữ lời bản Việt trong bảng và ghi chú ở đây.
• Vài tên riêng trong bản điện tử tiếng Việt bị sai chính tả so với Pāli: Bàhiva Dàructriya (đúng: Bāhiya Dārucīriya), Khujjuttar (đúng: Khujjuttarā), Sujàtà Senàndìhità (đúng: Sujātā Seniyadhītā), Kàlì nữ cư sĩ ở Kulagharikà (đúng: Kuraraghara). Bảng trên dùng dạng Pāli đã đối chiếu.

Muốn đọc trọn phẩm kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng theo bảy đoạn: 188–197 · 198–208 · 209–218 · 219–234 · 235–247 · 248–257 · 258–267. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.