Bộ Vị Trí là bộ cuối cùng, khó nhất và đồ sộ nhất — riêng bộ này trong ấn bản Thái đã hơn sáu nghìn trang. Sáu bộ trước cho biết có những pháp gì. Bộ này trả lời câu hỏi còn lại và cũng là câu hỏi khó nhất: các pháp ấy làm duyên cho nhau bằng những cách nào.
Phần I · Xuất XứBộ này nằm ở đâu trong Tam TạngVị trí, tên gọi và bản dịch
- Tạng — Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
- Vị trí — Bộ thứ bảy, bộ cuối cùng
- Tên Pāli — Paṭṭhāna — “chỗ đặt chân, nền tảng, xuất phát điểm”
- Tên khác — Còn gọi là Mahāpakaraṇa — “Đại Luận Thư”
- Quy mô — 24 duyên (paccaya) · hơn 6.000 trang trong ấn bản Thái
- Bản Việt — Hòa Thượng Tịnh Sự dịch, chia thành nhiều quyển
Duyên là gìKhông phải nhân quả một chiều, mà là mạng lưới nhiều chiều
Người ta thường hiểu nhân quả theo lối một sợi dây: A gây ra B, B gây ra C. Bộ Vị Trí cho thấy thực tại không đơn giản như vậy. Một pháp có thể nâng đỡ pháp khác bằng hai mươi bốn cách khác nhau — làm gốc rễ cho nó, làm đối tượng cho nó, đi cùng lúc với nó, có mặt trước nó, vắng mặt để nhường chỗ cho nó…
Điều đáng chú ý nhất: trong hai mươi bốn duyên ấy có cả duyên vắng mặt (natthi-paccaya) — sự biến mất của một pháp cũng là điều kiện cho pháp kế tiếp sinh khởi. Tâm trước phải diệt thì tâm sau mới có chỗ mà khởi lên.
Vài duyên trong hai mươi bốn duyênLấy ra ít mục để thấy cách bộ sách suy nghĩ
| Pāli | Tiếng Việt | Nghĩa |
|---|---|---|
| Hetu-paccaya | Nhân duyên | Làm gốc rễ — như tham, sân, si hoặc vô tham, vô sân, vô si làm gốc cho tâm |
| Ārammaṇa-paccaya | Cảnh duyên | Làm đối tượng cho tâm bám vào mà khởi lên |
| Sahajāta-paccaya | Câu sinh duyên | Cùng sinh một lượt, nâng đỡ lẫn nhau |
| Anantara-paccaya | Vô gián duyên | Nối liền ngay sau, không có kẽ hở |
| Natthi-paccaya | Vô hữu duyên | Vắng mặt mà thành duyên — pháp trước phải diệt thì pháp sau mới khởi |
| Kamma-paccaya | Nghiệp duyên | Hành động đã tạo làm duyên cho quả về sau |
Ba điều dễ hiểu lệchĐọc kỹ chỗ này rồi hãy đọc chính văn
- Đây là chỗ Vi Diệu Pháp gặp lại Duyên Khởi. Mười hai chi duyên khởi trong các bài kinh nói cái gì làm duyên cho cái gì. Bộ Vị Trí nói bằng cách nào. Hai bên bổ cho nhau.
- Sáu nghìn trang không phải vì dài dòng. Con số lớn là do phép tổ hợp: mỗi duyên phải xét với mọi cặp pháp có thể có. Không xét đủ thì bảng không kín.
- Truyền thống Miến Điện tụng bộ này. Ở nhiều chùa Miến Điện, Paṭṭhāna được tụng liên tục nhiều ngày như một pháp hành, không chỉ đọc để hiểu.
Đem bộ này vào đoàn thế nàoGợi ý cho từng ngành, từng bậc
- Câu Chuyện Dưới Cờ — Duyên vắng mặt là một ý rất đẹp để kể: buông được cái cũ thì cái mới mới có chỗ. Anh chị Trưởng lớp trước rời đi thì lớp sau mới có chỗ đứng.
- Bậc Lực — Đối chiếu 24 duyên với 12 chi duyên khởi — bài tập nặng nhưng đáng làm.
- Ngành Thiếu — Chỉ cần một ý: mọi thứ nương nhau mà có, không cái gì tự đứng một mình.
Câu hỏi để hỏi các emKhông có câu nào chỉ có một đáp án
- Vì sao sự vắng mặt của một thứ lại có thể là điều kiện cho một thứ khác sinh ra?
- Nếu không có gì tự đứng một mình, thì điều đó nói gì về cái mình gọi là “tự tôi làm nên”?
- Em thử kể một việc trong đoàn mà nhiều duyên cùng góp lại mới thành.
Đọc tiếp bộ nào
Bảy bộ tới đây là trọn Tạng Vi Diệu Pháp. Trở lại mục lục để xem cả ba tạng ăn khớp với nhau thế nào.
Xem mục lục Tạng Vi Diệu PhápTên gọi và thứ tự bảy bộ đối chiếu ba nguồn độc lập: bài Abhidhamma Piṭaka trên Wikipedia tiếng Anh, mục The Abhidhamma Pitaka của Access to Insight, và bản dịch tiếng Việt của Hòa Thượng Tịnh Sự (Santakicco) — bản Việt duy nhất trọn bộ bảy bộ Vi Diệu Pháp, hiện lưu trên Thế Giới Phật Giáo. Trang này là bài giới thiệu, không phải bản dịch: chúng tôi tóm lược cấu trúc và nội dung để người đọc biết đường tìm tới chính văn, chứ không chép lại chính văn.
