Bộ Song Đối có một lối làm việc riêng mà không bộ nào khác dùng: mỗi câu hỏi đều đi thành cặp. Hỏi xuôi một lần, rồi hỏi ngược lại một lần. Chính chỗ hai câu trả lời không giống nhau là chỗ bộ sách muốn chỉ ra.
Phần I · Xuất XứBộ này nằm ở đâu trong Tam TạngVị trí, tên gọi và bản dịch
- Tạng — Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
- Vị trí — Bộ thứ sáu trong bảy bộ
- Tên Pāli — Yamaka — “cặp, đôi, sinh đôi”
- Quy mô — 10 chương, mỗi chương một đề mục
- Bản Việt — Hòa Thượng Tịnh Sự dịch
Lối hỏi thành cặpVì sao hỏi ngược lại thì câu trả lời đổi
Lấy một thí dụ cho dễ thấy. Hỏi xuôi: “Phải chăng hễ là sắc thì đều là sắc uẩn?” — Phải. Hỏi ngược: “Phải chăng hễ là sắc uẩn thì đều là sắc?” — Cũng phải. Nhưng đổi sang cặp khác thì hai vế lệch nhau ngay, và chỗ lệch ấy chính là chỗ định nghĩa chưa chặt.
Mỗi chương lại chia làm ba phần: xác định (pháp này là gì), sinh khởi (nó khởi lên và diệt đi thế nào), và liễu tri (hiểu nó tới mức nào thì gọi là hiểu). Cộng cả ba phần với lối hỏi hai chiều, số câu hỏi trong bộ này rất lớn.
Mười chươngCác đề mục được đem ra hỏi theo cặp
| # | Pāli | Đề mục |
|---|---|---|
| 1 | Mūla | Căn — các gốc rễ thiện và bất thiện |
| 2 | Khandha | Uẩn |
| 3 | Āyatana | Xứ |
| 4 | Dhātu | Giới |
| 5 | Sacca | Đế |
| 6 | Saṅkhāra | Hành |
| 7 | Anusaya | Tùy Miên — phiền não ngủ ngầm |
| 8 | Citta | Tâm |
| 9 | Dhamma | Pháp |
| 10 | Indriya | Căn — các quyền |
Ba điều dễ hiểu lệchĐọc kỹ chỗ này rồi hãy đọc chính văn
- Bộ này không dạy pháp mới, nó kiểm tra định nghĩa. Nếu một định nghĩa còn lỏng, hỏi ngược lại là lộ ra ngay. Đó là công dụng thật sự của bộ sách.
- Đọc bộ này phải đọc chậm. Câu chữ lặp đi lặp lại rất nhiều — không phải văn dài dòng, mà là cách bảo đảm không sót trường hợp nào.
- “Song đối” không phải là hai vế đối nhau. Không có nghĩa thiện đối bất thiện. Nó là một câu hỏi được hỏi hai chiều.
Đem bộ này vào đoàn thế nàoGợi ý cho từng ngành, từng bậc
- Bậc Định · Bậc Lực — Cho học viên tập đặt một mệnh đề rồi hỏi ngược lại. Thí dụ: “Hễ là Huynh Trưởng thì đều là đoàn sinh cũ” — hỏi ngược lại xem có đúng không.
- Giờ Phật Pháp — Lấy lối hỏi hai chiều làm trò chơi tư duy, không cần động tới thuật ngữ.
- Ngành Oanh — Không hợp lứa tuổi.
Câu hỏi để hỏi các emKhông có câu nào chỉ có một đáp án
- Vì sao hỏi ngược lại một câu đã đúng thì có khi lại ra sai?
- Em thử tìm trong đời sống một câu mà xuôi thì đúng, ngược lại thì không đúng.
- Nếu định nghĩa một điều cho thật chặt thì được lợi gì trong việc tu học?
Đọc tiếp bộ nào
Bộ Vị Trí khép lại Tạng Vi Diệu Pháp bằng hai mươi bốn duyên — bộ đồ sộ nhất trong toàn bộ Tam Tạng.
Xem mục lục Tạng Vi Diệu PhápTên gọi và thứ tự bảy bộ đối chiếu ba nguồn độc lập: bài Abhidhamma Piṭaka trên Wikipedia tiếng Anh, mục The Abhidhamma Pitaka của Access to Insight, và bản dịch tiếng Việt của Hòa Thượng Tịnh Sự (Santakicco) — bản Việt duy nhất trọn bộ bảy bộ Vi Diệu Pháp, hiện lưu trên Thế Giới Phật Giáo. Trang này là bài giới thiệu, không phải bản dịch: chúng tôi tóm lược cấu trúc và nội dung để người đọc biết đường tìm tới chính văn, chứ không chép lại chính văn.
