Thôn trưởng hỏi: các Bà-la-môn phương Tây làm lễ cầu nguyện đưa người chết lên cõi lành — Thế Tôn có làm được vậy không? Ngài đáp bằng hai ví dụ mà ai cũng kiểm được.
Phần I · Xuất Xứ- Bộ — Tương Ưng Bộ, Tương Ưng Thôn Trưởng (SN 42), bài 6
- Người hỏi — thôn trưởng Asibandhakaputta
- Hai ví dụ — hòn đá và bình bơ, cùng ném xuống nước
Kinh này ghi lại cuộc đối thoại giữa Đức Phật và thôn trưởng Asibandhakaputta tại rừng Pāvārikamba, thành Nālandā. Thôn trưởng thưa rằng các vị Bà-la-môn trú đất phương Tây mang bình nước, đeo vòng hoa huệ (sevāla), tắm nước, thờ lửa; khi có người chết, họ làm lễ "nhắc bổng" người ấy lên, kêu tên và dẫn vị ấy vào Thiên giới. Rồi ông hỏi: Thế Tôn là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vậy Thế Tôn có thể làm cho toàn thể thế giới sau khi chết được sanh lên thiện thú, Thiên giới không? Đức Phật không trả lời thẳng mà hỏi ngược lại bằng hai ví dụ rất dễ hiểu. Ví dụ thứ nhất: một người phạm mười điều bất thiện (sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm, tham lam, sân hận, tà kiến); dù một quần chúng đông đảo tụ họp cầu khẩn, tán dương, chấp tay đi cùng khắp mong người ấy sanh Thiên, thì cũng như ném một tảng đá lớn xuống hồ nước sâu rồi cầu "Hãy nổi lên, tảng đá lớn!" — đá vẫn chìm. Người ấy vẫn sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ví dụ thứ hai ngược lại: người từ bỏ mười điều bất thiện, không tham, không sân, có chánh tri kiến; dù đám đông cầu cho người ấy đọa địa ngục cũng vô ích — như đem ghè sữa đông (sappi) hay ghè dầu dìm xuống hồ sâu rồi đập bể: mảnh vụn chìm xuống, còn sữa đông và dầu vẫn nổi lên trên, dù có cầu khẩn thế nào. Ý nghĩa cho Huynh trưởng và đoàn sinh: nghiệp lành hay nghiệp dữ của chính mình quyết định đường tái sanh, không phải lời cầu khẩn của người khác. Nghe xong, thôn trưởng tán thán và xin quy y Phật, Pháp, Tăng trọn đời.
Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn
- 1. Duyên khởi tại rừng Pāvārikamba — Thế Tôn trú ở Nālandā; thôn trưởng Asibandhakaputta đến đảnh lễ, ngồi xuống một bên (Vi-n 1–3).
- 2. Câu hỏi về nghi lễ của Bà-la-môn đất phương Tây — Các Bà-la-môn mang bình nước, đeo vòng hoa huệ, thờ lửa, làm lễ dẫn người chết lên Thiên giới; Thế Tôn có thể làm cho toàn thế giới sanh Thiên không? (Vi-n 3)
- 3. Phật hỏi ngược lại — "Vậy, này Thôn trưởng, ở đây, Ta sẽ hỏi Ông. Nếu Ông kham nhẫn hãy trả lời." (Vi-n 4)
- 4. Trường hợp người ác — ví dụ tảng đá lớn — Người phạm mười bất thiện; đám đông cầu khẩn cũng vô ích, như tảng đá ném xuống hồ sâu không thể nổi lên; người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục (Vi-n 5–6).
- 5. Trường hợp người thiện — ví dụ ghè sữa đông và dầu — Người từ bỏ mười bất thiện, có chánh tri kiến; đám đông cầu cho đọa địa ngục cũng vô ích, như ghè sữa đông hay dầu bị đập bể trong hồ sâu: mảnh vụn chìm, sữa đông và dầu nổi lên; người ấy sanh lên thiện thú, Thiên giới (Vi-n 7–8).
- 6. Thôn trưởng tán thán và quy y — "Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn!" — xin quy y Phật, Pháp, chúng Tăng, trọn đời quy ngưỡng (Vi-n 9).
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| gāmaṇi | thôn trưởng (người đứng đầu làng) | Cách Phật gọi Asibandhakaputta suốt bài kinh. |
| Asibandhakaputta | con của Asibandhaka — tên vị thôn trưởng | Tên kinh trong bản Pali Mahāsaṅgīti là Asibandhakaputtasutta. |
| pacchābhūmaka | (người) trú đất phương Tây | Chỉ các Bà-la-môn miền tây; tên gọi quen thuộc của kinh: Paccha / Người Đất Phương Tây. |
| sevālamālika | đeo vòng hoa huệ (hoa thủy sinh) | Nghĩa đen: sevāla là rong, rêu nước (bản Anh Sujato: “garlanded with aquatic flowers”). “Vòng hoa huệ” là chữ của bản dịch Hoà thượng Thích Minh Châu. Chúng tôi giữ nguyên chữ của ngài và ghi nghĩa đen ở đây. (Cùng chữ này cũng gặp ở AN 10.176.) |
| kāmaṇḍaluka | mang theo bình nước | |
| aggiparicāraka | người thờ lửa | |
| uyyāpenti | nhắc bổng lên, đưa lên (trong nghi lễ tiễn người chết) | Bản Việt giữ nguyên chữ Pali trong ngoặc. |
| āyācana | cầu khẩn | |
| thomana | tán dương | |
| pañjalika anuparisakkana | chấp tay đi cùng khắp (đi nhiễu quanh, chắp tay) | |
| puthusilā | tảng đá lớn | |
| udakarahada | hồ nước sâu | |
| sappi | sữa đông, bơ lỏng (ghee) | Bản Việt dịch "sữa đông" và ghi chú (sappi). |
| tela | dầu | |
| sugati saggaṁ lokaṁ | thiện thú, Thiên giới, cõi đời này | |
| apāya duggati vinipāta niraya | cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục | |
| micchādiṭṭhi / sammādiṭṭhi | tà kiến / chánh tri kiến | |
| pāṇātipāta | sát sanh | |
| adinnādāna | lấy của không cho | |
| kāmesumicchācāra | tà hạnh trong các dục | |
| musāvāda, pisuṇavācā, pharusavācā, samphappalāpa | nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm | |
| abhijjhā / byāpāda | tham lam / sân hận | |
| kāyassa bhedā paraṁ maraṇā | sau khi thân hoại mạng chung |
Đức Phật không trả lời thẳng có hay không. Ngài hỏi ngược: giả sử có người sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh, nói dối… tà kiến. Người ấy chết. Rồi một đám đông tụ lại cầu nguyện, tán thán, chắp tay đi vòng quanh: “mong người này được sanh lên thiện thú, thiên giới!” — Có được không?
Rồi ví dụ hòn đá. Ném một hòn đá lớn xuống hồ nước sâu. Rồi đám đông đi vòng quanh hồ, chắp tay cầu: “Hãy đứng lên, hòn đá! Hãy nổi lên, hòn đá! Hãy trôi vào bờ, hòn đá!” — đá có nổi không? Thôn trưởng đáp: không.
Rồi ví dụ ngược lại, và đây mới là chỗ hay. Ném một bình bơ hay bình dầu xuống nước rồi đập vỡ. Mảnh sành chìm, bơ dầu nổi lên. Rồi đám đông cầu: “Hãy chìm xuống, bơ ơi!” — bơ có chìm không? — Không.
Hai ví dụ, một điểm. Đá chìm vì đá nặng. Bơ nổi vì bơ nhẹ. Không phải vì có ai cầu hay không cầu. Cũng vậy — người làm mười điều bất thiện thì đi xuống, người làm mười điều thiện thì đi lên, do chính nghiệp của họ.
Ví dụ bơ nổi này chính là ví dụ ở SN 55.21. Bài kia dùng để an ủi người sợ chết bất ngờ; bài này dùng để trả lời chuyện cầu nguyện. Cùng một hình ảnh, hai công dụng.
Xin thưa cho cân, kẻo dạy thành lạnh lùng. Kinh không nói cầu nguyện là vô nghĩa. Kinh nói cầu nguyện không đổi được hướng đi do nghiệp quyết định. Việc tụng kinh, hồi hướng, làm phước vẫn có chỗ đứng — nhưng chỗ đứng ấy không phải là kéo người đã đi lên.
Chỗ chúng tôi ghi rõ. Chữ sevālamālika nghĩa đen là đeo vòng rong, rêu nước; bản Hoà thượng Minh Châu dịch “vòng hoa huệ”. Chúng tôi giữ nguyên chữ của ngài và ghi nghĩa đen — cùng chữ này đã gặp ở AN 10.176.
Và một chỗ về cách trình bày. Bản Việt trên SuttaCentral không có số đoạn. Các số “Vi-n 1…9” ở phần trích là do chúng tôi tự đặt để tiện đối chiếu, không phải số có sẵn trong nguồn.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Kinh nói cầu nguyện là vô ích.” Kinh nói cầu nguyện không đổi được hướng đi do nghiệp quyết định.
- “Vậy khỏi tụng kinh cho người mất.” Kinh không nói vậy — nó chỉ đặt lại chỗ đứng của việc ấy.
- “Ví dụ này chỉ dành cho người ác.” Kinh nêu cả hai chiều: đá chìm và bơ nổi.
- Ngành Oanh. Làm thử: thả hòn sỏi và giọt dầu vào ly nước. Cầu thử xem có đổi không.
- Ngành Thiếu. Hỏi: nếu cầu nguyện không đổi được, thì tụng kinh cho người mất để làm gì?
- Ngành Thanh & Huynh Trưởng. Bài rất cần khi đoàn dự tang lễ. Nói cho cân: không phủ nhận nghi lễ, chỉ đặt đúng chỗ.
- Vì sao Ngài trả lời bằng câu hỏi ngược?
- Đá chìm và bơ nổi vì lý do gì?
- Kinh có nói cầu nguyện vô ích không?
- Vậy tụng kinh cho người mất có chỗ đứng nào?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Lượt soi ấy chỉ ra 2 chỗ cần xem lại; chỗ nào là lỗi thật thì chúng tôi đã sửa và ghi rõ ở Phần IV. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
