Kinh Ca-Diếp Sư Tử Hống

Một vị loã thể tên Kassapa đến hỏi thẳng: nghe nói Sa-môn Gotama chê bai tất cả khổ hạnh, có đúng vậy chăng? Đức Phật đáp không đúng — rồi Ngài chỉ ra rằng cả bảng khổ hạnh dài dằng dặc ấy, ai làm cũng được, kể cả một người nô tỳ gánh nước. Cái khó thật sự nằm ở chỗ khác.

• Bộ — Trường Bộ, bài 8, thuộc Phẩm Giới Uẩn.
• Nơi — gần Ujuññā, tại vườn nai Kaṇṇakatthala.
• Người hỏi — acela Kassapa, một vị loã thể (acela = không mặc y phục). Không phải Tôn giả Mahākassapa đại đệ tử, cũng không phải Tôn giả Kumāra Kassapa của Kinh Tệ-Túc.
• Hai tên — ấn bản Mahāsaṅgīti gọi là Mahāsīhanādasutta (Đại Sư Tử Hống); ấn bản PTS và bản Việt gọi là Kassapasīhanāda (Ca-diếp Sư tử hống). Cùng một bài.
• Kết hiếm gặp — vị loã thể xin xuất gia và về sau chứng quả A-la-hán.

Loã thể Kassapa mở đầu rất sòng phẳng: “Con nghe nói Sa-môn Gotama chê bai tất cả khổ hạnh, hoàn toàn chỉ trích mạt sát mọi người sống khổ hạnh khắc khổ. Người nói vậy có nói đúng lời Tôn giả không? Con không muốn xuyên tạc Tôn giả.” Đức Phật đáp: người nói vậy là xuyên tạc. Rồi Ngài đưa lý do bằng cái thấy chứ không bằng lý luận: với thiên nhãn thanh tịnh, Ta thấy có người khổ hạnh khắc khổ chết rồi đọa địa ngục, mà cũng có người khổ hạnh khắc khổ chết rồi sanh thiên; có người khổ hạnh dễ dãi đọa, cũng có người khổ hạnh dễ dãi sanh thiên. Đã thấy đủ bốn trường hợp thì làm sao Ngài có thể chê tất cả cho được. Tiếp đó là lối tranh luận đáng học nhất trong bài. Đức Phật bảo: có những Sa-môn Bà-la-môn thông minh, sắc sảo, quen phá lập luận người khác. Với họ, Ngài nói: “Chỗ nào ta bất đồng thì hãy gác lại. Còn chỗ nào đồng ý thì để người có trí xem xét — pháp bất thiện đáng chê, ai đã bỏ trọn vẹn hơn? Pháp thiện đáng theo, ai đã hành trì trọn vẹn hơn?” Gác chỗ khác, xét chỗ chung — rồi để người ngoài có trí phán xét, chứ không tự khen mình. Kassapa bèn đọc ra trọn bảng khổ hạnh của thời ấy: loã thể, liếm tay, không nhận đồ ăn mời, chỉ đi một nhà một miếng cho tới bảy nhà bảy miếng, ăn cách ngày cho tới nửa tháng một bữa, ăn rau cỏ cám phân bò, mặc vỏ cây da nai tóc người lông cú, nhổ râu tóc, đứng hoài không ngồi, ngồi chồm hổm, nằm trên gai, nằm ván, một ngày tắm ba lần… và hỏi: những thứ ấy có làm nên một Sa-môn thật không? Đức Phật trả lời gọn: làm hết chừng ấy mà không thành tựu giới – tâm – tuệ thì vẫn còn xa lắm mới gọi là Sa-môn. Còn vị Tỷ-kheo tu tâm từ không hận không sân, do đoạn tận lậu hoặc mà tự mình chứng ngộ tâm giải thoát và tuệ giải thoát — vị ấy mới được gọi là Sa-môn, là Bà-la-môn. Kassapa than: “Khó thay, làm một Sa-môn!” Đức Phật đáp bằng câu sắc nhất bài: đúng là người đời hay nói vậy, nhưng nếu cái khó chỉ nằm ở mấy phép khổ hạnh kia thì không đáng gọi là khó — vì một người gia chủ, con một người gia chủ, cho đến một nữ tỳ gánh nước cũng làm được cả. Chính vì cái khó nằm ở chỗ khác nên mới đáng nói là khó. Câu này lặp lại lần thứ hai khi Kassapa than “khó thay, biết được ai là Sa-môn!” Rồi tới tiếng rống sư tử: về tăng thượng giới, tăng thượng khổ hạnh, tăng thượng tuệ, tăng thượng giải thoát, Đức Phật tuyên bố Ta không thấy ai bằng Ta, huống nữa là hơn. Và Ngài dặn trước: nếu có ai bảo “Sa-môn Gotama chỉ rống trong nhà trống, không rống giữa hội chúng” thì hãy nói “không phải vậy” — Ngài rống giữa hội chúng, rống vô uý, người ta có hỏi, Ngài có đáp, đáp làm họ hài lòng, họ nghe theo, có tín tâm, thực hành và thành tựu. Kết bài: Kassapa xin quy y và xin xuất gia. Đức Phật cho biết người từ ngoại đạo sang phải biệt trú bốn tháng. Kassapa đáp: nếu phải bốn tháng thì con xin biệt trú bốn năm. Ông được xuất gia, sống một mình tinh cần, không bao lâu chứng quả — Tôn giả Kassapa trở thành một vị A-la-hán.

Bố cục bài kinhBảy phần theo tên trong ấn bản Mahāsaṅgīti

• Mở đầu (đoạn 1–4) — Câu hỏi của Kassapa và câu đáp bằng thiên nhãn: khổ hạnh khắc khổ có người đọa có người sanh thiên; khổ hạnh dễ dãi cũng vậy.
• 1. Samanuyuñjāpanakathā — Chỗ để người trí xét (đoạn 5–12) — Gác chỗ bất đồng, xét chỗ đồng; bốn lượt xét: bậc Đạo Sư bỏ pháp bất thiện, bậc Đạo Sư hành pháp thiện, hàng đệ tử bỏ pháp bất thiện, hàng đệ tử hành pháp thiện.
• 2. Ariyaaṭṭhaṅgikamagga — Thánh đạo tám ngành (đoạn 13) — Có một con đường, có một đạo lộ, hành theo đó thì tự mình biết tự mình thấy. Đó là Bát Chánh Đạo.
• 3. Tapopakkamakathā — Bảng khổ hạnh (đoạn 14) — Kassapa đọc trọn danh mục khổ hạnh của các phái đương thời.
• 4. Tapopakkamaniratthakathā — Khổ hạnh suông thì vô ích (đoạn 15–17) — Không thành tựu giới – tâm – tuệ thì còn xa lắm. Hai lần nhắc: nữ tỳ gánh nước cũng làm được.
• 5. Sīlasamādhipaññāsampadā — Thành tựu giới, tâm, tuệ (đoạn 18–20) — Trọn tiến trình tu tập: giới hạnh, bốn thiền, rồi tuệ cho tới lậu tận. Kết: không có thành tựu giới – tâm – tuệ nào cao hơn thế nữa.
• 6. Sīhanādakathā — Tiếng rống sư tử (đoạn 21–22) — Bốn chỗ không ai bằng; và chín điều bác lại lời gièm “chỉ rống trong nhà trống”.
• 7. Titthiyaparivāsakathā — Biệt trú (đoạn 23–24) — bốn tháng biệt trú; Kassapa xin bốn năm; xuất gia rồi chứng A-la-hán.

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

Câu đáp đầu tiên không phải lý luận, mà là một báo cáo. Ngài không nói khổ hạnh tốt hay xấu. Ngài nói: Ta thấy đủ bốn trường hợp — khắc khổ mà đọa, khắc khổ mà sanh thiên, dễ dãi mà đọa, dễ dãi mà sanh thiên. Đã thấy đủ bốn thì không thể vơ đũa cả nắm.

“Gác chỗ bất đồng, xét chỗ đồng” — lối tranh luận nên học thuộc. Ngài không đòi thắng. Ngài đề nghị bỏ qua chỗ cãi nhau, lấy chỗ hai bên cùng nhận ra soi, và để người thứ ba có trí phán xét. Trong sinh hoạt đoàn, khi hai bên bất đồng, đây là chỗ nên bắt đầu.

Lý lẽ “nữ tỳ gánh nước” đáng nhớ suốt đời. Nếu cái khó của đời tu chỉ là nhịn ăn, không mặc, nằm gai, nhổ tóc — thì một người nô tỳ cũng làm được, và như thế không đáng gọi là khó. Chính vì cái khó nằm ở chỗ khác — ở tâm từ và ở đoạn tận lậu hoặc — nên mới thật là khó.

Bốn tháng, ông xin bốn năm. Luật định người từ ngoại đạo sang phải biệt trú bốn tháng. Kassapa tự xin gấp mười hai lần. Kinh không bình luận gì thêm — chỉ chép rằng ông xuất gia, sống một mình tinh cần, và chứng quả A-la-hán.

• “Đức Phật bác bỏ khổ hạnh.” Bài kinh này có mặt chính là để nói không phải vậy. Ngài bác khổ hạnh suông, chứ không chê tất cả người hành khổ hạnh.
• “Ca-diếp đây là ngài Ma-ha Ca-diếp.” Không phải. Đây là acela Kassapa, một vị loã thể ngoại đạo mới gặp Phật lần đầu.
• “Tiếng rống sư tử là lời tự khoe.” Ngay sau đó kinh liệt kê chín điều để kiểm: rống giữa hội chúng, rống vô uý, có người hỏi, có đáp, đáp làm hài lòng, đáng nghe, nghe rồi tin, tin rồi tỏ, hành trì và thành tựu. Đó là lời chịu để người ta thử.
• “Chỉ cần tâm từ là thành A-la-hán.” Kinh nói cả hai vế: tu tâm từ và đoạn tận lậu hoặc, chứng tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

• Ngành Oanh. Kể chuyện nữ tỳ gánh nước. Hỏi: nhịn ăn một bữa khó hay nhịn một câu nói giận khó hơn?
• Ngành Thiếu. Lần sau đoàn cãi nhau, thử lối của bài kinh: gác chỗ khác, kể ra chỗ giống, rồi mới bàn tiếp.
• Ngành Thanh & Huynh Trưởng. Lấy chín điều kiểm tiếng rống sư tử làm bảng tự soi khi mình đứng ra giảng: có dám cho hỏi lại không?

• Vì sao Đức Phật đáp bằng bốn trường hợp chứ không đưa ra một điều luật?
• Lý lẽ nữ tỳ gánh nước thật ra chứng minh điều gì?
• Vì sao gác chỗ bất đồng lại hiệu quả hơn là cố thắng cuộc tranh luận?
• Được cho bốn tháng mà xin bốn năm — điều đó nói gì về Kassapa?

Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Tên bài trong ấn bản Mahāsaṅgīti là Mahāsīhanādasutta, tên PTS là Kassapasīhanāda Sutta; trang này ghi cả hai. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.