Kinh Khởi Thế Nhân Bổn (DN 27)

Hai vị Bà-la-môn bỏ dòng dõi mình để xuất gia, và bị chính họ hàng mắng nhiếc. Đức Phật nhân đó kể lại nguồn gốc xã hội loài người — và câu chuyện ấy dẫn tới một kết luận: bốn giai cấp không do trời sinh, mà do người đặt ra theo việc làm.

Phần I · Xuất Xứ

Bộ — Trường Bộ, DN 27
Người nghe — hai vị Vāseṭṭha và Bhāradvāja, vốn dòng Bà-la-môn
Nối với — Phẩm Bà-La-Môn của Kinh Pháp Cú, cùng bác bỏ đẳng cấp do dòng dõi nhưng theo lối khác
Cách kể — thần thoại có chủ ý: kể chuyện khởi thế để rút chân đế ra khỏi thần thoại

✦

Phần II · Bài Kinh Nói Gì

Kinh Khởi Thế Nhân Bổn là bài kinh số 27 trong Trường Bộ, Phật thuyết tại Sāvatthi, giảng đường Lộc Mẫu (Migāramātu) ở Đông Viên, cho hai vị Bà-la-môn trẻ là Vāseṭṭha và Bhāradvāja đang sống thử giữa chúng tỳ-kheo để xin xuất gia. Hai vị bị các Bà-la-môn phỉ báng vì đã "từ bỏ giai cấp tối thượng" mà theo "giai cấp hạ tiện" là các sa-môn. Đức Phật bác bỏ lời tuyên bố ấy bằng ba lớp lập luận. Thứ nhất, xét thực tế: nữ Bà-la-môn vẫn có kinh nguyệt, mang thai, sanh con, cho con bú — nghĩa là họ do thai sanh như mọi người, chứ không phải "sanh từ miệng Phạm thiên". Thứ hai, xét đạo đức: trong cả bốn giai cấp (Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la) đều có người làm hắc pháp và có người làm bạch pháp; thiện ác lẫn lộn trong cả bốn, nên không giai cấp nào tự nó thanh tịnh. Ai trong bốn giai cấp ấy tu thành A-la-hán thì vị ấy được xem là tối thượng — tối thượng "đúng với Pháp, không phải phi pháp". Thứ ba, đức Phật kể lại tiến trình thế giới chuyển hoại rồi chuyển thành: chúng sanh từ cõi Quang Âm thiên sanh xuống, ban đầu do ý sanh, nuôi sống bằng hỷ, tự chiếu hào quang. Rồi vì tham ăn vị đất, thân trở nên thô cứng, hào quang biến mất, mặt trăng mặt trời xuất hiện; kế đến nấm đất, dây leo, lúa tự nhiên; rồi phân biệt nam nữ, dâm dục, tích trữ lúa, chia ruộng, trộm cắp, nói dối, hình phạt. Do đó chúng sanh mới bầu ra một người công bằng — Mahāsammato (được đại chúng lựa chọn), cũng gọi Khattiya (chủ ruộng vườn) và Rāja (làm người khác hoan hỷ bởi Pháp). Các giai cấp Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la và cả giới sa-môn cũng khởi lên như vậy, do nghề nghiệp và nếp sống, không do trời sanh. Điệp khúc xuyên suốt bài kinh: "Pháp là tối thượng ở đời, trong hiện tại và cả cho đời sau."

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

Duyên khởi: Vāseṭṭha và Bhāradvāja bị Bà-la-môn phỉ báng (đoạn 1–3) — Phật kinh hành dưới bóng lầu Lộc Mẫu; hai vị đến đảnh lễ và thuật lại lời các Bà-la-môn: 'Bà-la-môn là giai cấp tối thượng… là con cháu thừa tự của Phạm thiên', còn các sa-môn là 'trọc đầu, đê tiện, đen đủi, dòng giống thuộc bàn chân'.
Bác bỏ bằng sự thật thai sanh (đoạn 4) — 'Các người Bà-la-môn thật đã quên quá khứ khi họ nói như vậy' — vì nữ Bà-la-môn được thấy là có kinh nguyệt, có mang thai, có sanh con, có cho con bú; chính họ do thai sanh mà lại nói mình sanh từ miệng Phạm thiên.
Bốn giai cấp và sự thanh tịnh: hắc pháp – bạch pháp lẫn lộn (đoạn 5–7) — Trong cả bốn giai cấp đều có người sát sanh, trộm cắp, tà hạnh, tà kiến (hắc pháp, hắc báo), và cũng đều có người trì giới, chánh kiến (bạch pháp, bạch quả). Vì thiện ác lẫn lộn trong cả bốn nên 'các vị có trí không thể chấp nhận' lời tuyên bố của Bà-la-môn. Vị A-la-hán trong bất cứ giai cấp nào mới là tối thượng, đúng với Pháp.
Hai thí dụ: vua Pasenadi và 'con chính tông của Pháp' (đoạn 8–9) — Vua Pasenadi đảnh lễ Như Lai không vì dòng dõi mà vì tôn trọng Pháp. Người có lòng tin bất động nơi Như Lai mới xứng nói: 'Ta là con chính tông của Thế Tôn, sanh ra từ miệng, do Pháp sanh…' — vì Như Lai có các danh hiệu đồng nghĩa: Pháp thân, Phạm thân, Pháp thể, Phạm thể.
Thế giới chuyển hoại – chuyển thành; chúng sanh từ Quang Âm thiên (đoạn 10) — Sau thời hạn rất lâu thế giới chuyển hoại, chúng sanh phần lớn sanh qua cõi Ābhassara (Quang Âm thiên): do ý sanh, nuôi sống bằng hỷ, tự chiếu hào quang, phi hành trên hư không. Khi thế giới chuyển thành, họ thác sanh trở lại nơi đây.
Vị đất xuất hiện; tham ái khởi (đoạn 11–12) — Vạn vật là một thế giới toàn nước đen sẫm, chưa có mặt trăng mặt trời, chưa có ngày đêm, chưa có đàn ông đàn bà. Rồi vị đất tan ra trên nước như bọt nổi trên mặt cháo sữa nóng đang nguội. Một hữu tình có tánh tham lấy ngón tay nếm thử, tham ái khởi lên; các vị khác bắt chước theo.
Mặt trăng mặt trời hiện; thân thô cứng, khởi kiêu mạn đẹp – xấu (đoạn 12–13) — Khi ăn vị đất, hào quang biến mất, mặt trăng mặt trời, sao và chòm sao, ngày đêm, tháng, năm và thời tiết xuất hiện. Thân trở nên thô cứng, có kẻ đẹp người xấu; kẻ đẹp khinh miệt kẻ xấu, do kiêu mạn ấy vị đất biến mất.
Nấm đất, dây leo (badālatā), lúa chín tự nhiên (đoạn 14–16) — Lần lượt nấm đất, rồi dây leo, rồi lúa chín tự nhiên không cám không vỏ xuất hiện làm thức ăn; mỗi lần chúng sanh lại tham đắm, khởi kiêu mạn đẹp–xấu và món ăn ấy biến mất. Những lời than 'Ôi vị ngon!', 'Ôi mất rồi!' còn lưu lại thành thành ngữ đời sau mà người nay không hiểu nghĩa.
Nam nữ phân biệt, dâm dục và nhà cửa xuất hiện (đoạn 16–17) — Do ăn lúa tự nhiên, nữ tánh hiện nơi đàn bà, nam tánh hiện nơi đàn ông; ái dục khởi, chúng sanh hành dâm và bị ném đất, tro, phân bò; từ đó dựng nhà để che giấu. Rồi có kẻ biếng nhác gom lúa dồn nhiều ngày, lúa bắt đầu có cám vỏ, gặt rồi không mọc lại, mọc thành từng cụm.
Chia ruộng, trộm cắp, nói dối, hình phạt xuất hiện (đoạn 18–19) — Chúng sanh hội họp than khóc và quyết định phân chia lúa, lập giới hạn ruộng. Một hữu tình tham lam lấy phần của người khác; bị bắt, quở trách ba lần rồi bị đánh. Từ đó lấy của không cho, quở trách, nói láo và hình phạt xuất hiện.
Bầu vị vua đầu tiên: Mahāsammata – Khattiya – Rāja (đoạn 20–21) — Chúng sanh đề cử một người tức giận khi đáng tức giận, khiển trách khi đáng khiển trách, tẩn xuất khi đáng tẩn xuất, và chia cho vị ấy một phần lúa. Ba danh từ khởi lên: Mahāsammato (được đại chúng lựa chọn), Khattiya (vị chủ của ruộng vườn), Rāja (làm cho người khác hoan hỷ bởi Pháp). Đó là nguồn gốc giai cấp Sát-đế-lỵ.
Nguồn gốc Bà-la-môn: Brāhmaṇā, Jhāyakā, Ajjhāyakā (đoạn 22–23) — Một số hữu tình loại bỏ các ác bất thiện pháp — nên gọi Brāhmaṇā; họ lập chòi lá trong rừng tu thiền — nên gọi Jhāyakā (người tu thiền); một số không thể tu thiền, xuống ven làng làm sách — gọi Ajjhāyakā ('nay những vị này không tu thiền'). Thời ấy hạng này bị xem là hạ cấp, nay lại được xem là cao thượng nhất.
Nguồn gốc Phệ-xá (Vessā) và Thủ-đà-la (Sudda) (đoạn 24–25) — Một số theo pháp dâm dục, thiết lập các nghề nghiệp sai khác — gọi là Vessā. Số còn lại lựa chọn săn bắn và các nghề hèn nhỏ — gọi là Sudda. Cả hai đều khởi lên từ chính những loài hữu tình ấy, 'một cách đúng phép tắc, không phải phi pháp'.
Giai cấp sa-môn khởi lên từ cả bốn giai cấp (đoạn 26) — Người thuộc bất cứ giai cấp nào tự trách pháp của mình, xuất gia sống không gia đình: 'Tôi sẽ sống làm người sa-môn'. Giai cấp Samaṇa khởi lên từ bốn giai cấp ấy.
Nghiệp và quả: ác hạnh, thiện hạnh, hai hạnh lẫn lộn (đoạn 27–29) — Bất kể Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá hay Thủ-đà-la: làm tà hạnh về thân, miệng, ý và có tà kiến thì sanh vào khổ giới, ác thú, đọa xứ, địa ngục; làm chánh hạnh và có chánh kiến thì sanh thiện thú, thiên giới; làm hai hạnh lẫn lộn thì thọ lãnh cả lạc và khổ.
Bảy pháp Giác chi và quả vị A-la-hán (đoạn 30–31) — Người thuộc bất cứ giai cấp nào, chế ngự thân, miệng, ý và tu tập Bảy pháp Giác chi, sẽ diệt trừ hoàn toàn các ác pháp ngay trong đời hiện tại. Vị tỳ-kheo A-la-hán trong bốn giai cấp ấy được gọi là tối thượng, 'đúng với Chánh pháp, không phải phi pháp'.
Bài kệ của Phạm thiên Sanaṅkumāra và kết kinh (đoạn 32) — Thế Tôn dẫn lại và chấp nhận bài kệ của Phạm thiên Sanaṅkumāra: người đầy đủ trí và đức là tối thắng giữa nhân và thiên. Vāseṭṭha và Bhāradvāja hoan hỷ tín thọ lời giảng của Thế Tôn.

Phần III · Đoạn Trích

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt của HT. Thích Minh Châu, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để quý anh chị đối chiếu được.

DN 27, đoạn 3

brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā.

Bà-la-môn là giai cấp tối thượng, giai cấp khác là hạ liệt. Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là da trắng, giai cấp khác là da đen. Chỉ có bà-la-môn là thuần túy, các giai cấp phi bà-la-môn không phải như vậy. Chỉ có bà-la-môn mới là con chính tông của Phạm thiên, sanh từ miệng Phạm thiên, do Phạm thiên sanh, do Phạm thiên tạo ra, là con cháu thừa tự của Phạm thiên.

Only brahmins are the best class; other classes are inferior. Only brahmins are the light class; other classes are dark. Only brahmins are purified, not others. Only brahmins are the Divinity's bosom sons, born from his mouth, born of the Divinity, created by the Divinity, heirs of the Divinity.

DN 27, đoạn 4

Dissanti kho pana, vāseṭṭha, brāhmaṇānaṁ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi.

Này Vāseṭṭha, các người bà-la-môn thật đã quên quá khứ khi họ nói như vậy… Này Vāseṭṭha, các nữ bà-la-môn, vợ của các bà-la-môn được thấy là có kinh nguyệt, có mang thai, có sanh con, có cho con bú. Và những bà-la-môn ấy chính do thai sanh, lại nói rằng: "Bà-la-môn là giai cấp tối thượng... là con cháu thừa tự của Phạm thiên."

Actually, Vāseṭṭha, the brahmins are forgetting their tradition when they say this to you. For brahmin women are seen menstruating, being pregnant, giving birth, and breast-feeding. Yet even though they're born from a brahmin womb they say: 'Only brahmins are the best class…'

DN 27, đoạn 7

Này Vāseṭṭha, vì rằng cả hai pháp hắc và bạch được chỉ trích và được tán thán bởi những người có trí, đều có mặt lẫn lộn trong bốn giai cấp này, nên ở đây, những bà-la-môn nào nói rằng: "Bà-la-môn là giai cấp tối thượng, các giai cấp khác là hạ liệt…" Các vị có trí không thể chấp nhận như vậy.

Both these things occur like this, mixed up in these four classes—the dark and the bright, that which is praised and that which is criticized by sensible people. Yet of this the brahmins say: 'Only brahmins are the best class; other classes are inferior…' Sensible people don't grant this.

DN 27, đoạn 7 (và lặp lại ở đoạn 31)

Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

Nếu có ai trong bốn giai cấp là một vị tỷ-kheo, một vị A-la-hán, các lậu hoặc đã được diệt tận, phạm hạnh đã thành, đã làm những việc phải làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt mục đích tối thượng, hữu kiết sử đã diệt, nhờ chánh trí đã được giải thoát, vị ấy sẽ được xem là tối thượng so sánh với bốn giai cấp, vì xứng với Pháp, không phải không xứng với Pháp. Này Vāseṭṭha, Pháp là tối thượng giữa các loài hữu tình, trong đời này và cả đời sau.

Because any mendicant from these four classes who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart's goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—is said to be foremost by virtue of principle, not against principle. For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.

DN 27, đoạn 9

bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo

Này Vāseṭṭha, ai có lòng tin Như Lai, lòng tin ấy được an trí, có căn đế, an trú và chắc chắn, một lòng tin không bị lôi kéo bởi sa-môn, bà-la-môn, chư thiên, ma vương, Phạm thiên hay một vị nào ở trên đời, vị ấy có thể nói: "Ta là con chính tông của Thế Tôn, sanh ra từ miệng, do Pháp sanh, do Pháp tạo ra, là con cháu thừa tự của Pháp."

But only when someone has faith in the Realized One—settled, rooted, and planted deep, strong, not to be shifted by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world—is it appropriate for them to say: 'I am the Buddha's bosom son, born from his mouth, born of principle, created by principle, heir to principle.'

DN 27, đoạn 11

Này Vāseṭṭha, đối với các loài hữu tình ấy, sau một thời gian rất lâu, vị đất tan ra trong nước. Như bọt nổi lên trên mặt cháo sữa nóng đang nguội dần, cũng vậy đất hiện ra. Đất này có màu sắc, có hương và có vị. Màu sắc của đất giống như đề hồ hay thuần túy như tô, vị của đất như mật ong thuần tịnh.

After a very long period had passed, the earth's nectar curdled in the water. It appeared just like the curd on top of hot milk-rice as it cools. It was beautiful, fragrant, and delicious, like ghee or butter. And it was as sweet as pure dwarf-bee honey.

DN 27, đoạn 21

Mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, 'mahāsammato, mahāsammato' tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Khettānaṁ adhipatīti kho, vāseṭṭha, 'khattiyo, khattiyo' tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Dhammena pare rañjetīti kho, vāseṭṭha, 'rājā, rājā' tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.

Này Vāseṭṭha, được lựa chọn bởi đại chúng, tức là Mahāsammato. Danh từ Mahāsammato là danh từ đầu tiên được khởi lên. Này Vāseṭṭha, "Vị chủ của ruộng vườn" tức là Khattiya, là danh từ thứ hai được khởi lên. "Làm cho các người khác hoan hỷ bởi Pháp", tức là Rāja (vị vua). Rāja là danh từ thứ ba được khởi lên.

'Elected by the populace', Vāseṭṭha, is the meaning of 'popularly elected', the first term applied to them. 'Lord of the fields' is the meaning of 'aristocrat', the second term applied to them. 'They please others with principle' is the meaning of 'king', the third term applied to them.

DN 27, đoạn 32 (kệ của Phạm thiên Sanaṅkumāra)

Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino; Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse.

Chúng sanh tin giai cấp,
Sát-đế-lỵ tối thắng.
Ai đủ cả trí, đức,
Tối thắng giữa nhân, thiên.

The aristocrat is best among people who take clan as the standard. But one accomplished in knowledge and conduct is first among gods and humans.

Phần IV · Thuật Ngữ & Giảng Giải

Chữ Pāli	Nghĩa	Ghi chú
aggañña	thuộc về khởi nguyên, nguồn gốc tối sơ; cũng có nghĩa "cổ xưa, truyền thống"	HT. Thích Minh Châu dịch tên kinh là "Khởi Thế Nhân Bổn"; Sujato dịch "What Came First", Walshe dịch "On Knowledge of Beginnings".
vaṇṇa	màu sắc; giai cấp (varṇa)	Trong kinh này chơi chữ giữa "màu da" (trắng/đen) và "giai cấp".
khattiya	Sát-đế-lỵ, giai cấp vua chúa, chiến sĩ	Kinh giải nghĩa: "vị chủ của ruộng vườn" (khettānaṁ adhipati).
brāhmaṇa	Bà-la-môn	Kinh giải nghĩa: người "loại bỏ (vāheti) các ác, bất thiện pháp".
vessa	Phệ-xá, giai cấp thương nhân, nghề nghiệp
sudda	Thủ-đà-la, giai cấp lao động, hạng thấp nhất trong xã hội Bà-la-môn giáo
mahāsammata	"vị được đại chúng lựa chọn" — vị vua đầu tiên	Danh từ đầu tiên trong ba danh từ chỉ giai cấp Sát-đế-lỵ.
rājā	vua	Kinh giải nghĩa: "làm cho người khác hoan hỷ bởi Pháp" (dhammena pare rañjeti).
jhāyaka	người tu thiền	Từ jhāyati = tu thiền.
ajjhāyaka	người tụng đọc, người học thuộc Vệ-đà	Kinh chơi chữ: "na dānime jhāyanti" — "nay những vị này không tu thiền".
dhamma	Pháp; chân lý, lẽ phải, nguyên tắc	Điệp khúc: "Dhammo hi seṭṭho janetasmiṁ" — Pháp là tối thượng giữa loài người.
ābhassara	Quang Âm thiên — cõi trời của chư thiên tự chiếu hào quang
rasapathavī	vị đất, tinh chất của đất nổi trên mặt nước
vijjācaraṇasampanna	đầy đủ trí (minh) và đức (hạnh)	Cũng là một trong mười danh hiệu của Phật.
arahaṁ / arahant	A-la-hán, bậc đã diệt tận lậu hoặc
saṁvaṭṭati / vivaṭṭati	(thế giới) chuyển hoại / chuyển thành
bojjhaṅga	Giác chi — bảy pháp phần trợ giác ngộ	Bản Việt: "Bảy pháp Giác chi".

Vì sao Đức Phật kể chuyện khởi thế. Người Bà-la-môn dựa vào một chuyện khởi thế để nói mình sinh ra từ miệng Phạm Thiên, nên cao quý. Đức Phật kể một chuyện khởi thế khác, trong đó bốn giai cấp xuất hiện dần theo việc làm. Ngài không tranh luận trực diện — Ngài đổi câu chuyện nền.

Năm hạng, không phải bốn. Kinh liệt kê khattiya, brāhmaṇa, vessa, sudda — và hạng thứ năm là samaṇa, người xuất gia. Lượt soi độc lập đã chỉ ra chỗ này và chúng tôi đã bổ sung: bỏ sót hạng sa-môn là mất mất chính chỗ bài kinh nhắm tới — ai cũng có thể bước ra khỏi giai cấp mình.

Chữ brāhmaṇa được định nghĩa lại ngay trong bài. Kinh giải rằng họ được gọi thế vì “loại bỏ các ác, bất thiện pháp” — động từ Pāli là vāheti. Đây là lối chơi chữ có chủ ý: giữ nguyên cái danh, đổi hẳn điều kiện.

Chỗ chúng tôi phải đính chính. Bản tra cứu đầu ghi động từ là bāheti. Lượt soi độc lập tra tận đoạn 27:22.3 và chỉ ra nguyên văn là vāheti. Chúng tôi đã sửa, và ghi lại đây thay vì sửa thầm.

Câu kết mạnh nhất. Trong bốn hạng ấy, ai làm ác thì bị chê, ai làm lành thì được khen — không kể sinh ra ở đâu. Với xã hội Ấn Độ thời đó, đây không phải lời khuyên đạo đức mà là một tuyên bố phá bỏ trật tự.

Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm

“Đây là thuyết sáng thế của đạo Phật.” Không. Đây là chuyện kể có chủ ý để bác bỏ một chuyện kể khác. Đạo Phật không dạy có đấng sáng tạo.
“Kinh chia loài người làm bốn giai cấp.” Kinh kể năm hạng, và hạng thứ năm — sa-môn — chính là lối ra.
“Kinh chê người Bà-la-môn.” Kinh giữ nguyên chữ ấy và định nghĩa lại: Bà-la-môn là người loại bỏ điều ác.

Phần VI · Dùng Trong Sinh Hoạt Đoàn

Ngành Oanh. Chỉ lấy câu kết: ai làm điều lành thì đáng quý, dù sinh ra ở đâu.
Ngành Thiếu. Bài này hợp để nói về phân biệt đối xử — ở trường, ở xóm, và ở đất nước mình đang sống.
Ngành Thanh & Huynh Trưởng. So bài này với Phẩm Bà-La-Môn. Cùng một đích, hai lối lập luận khác nhau: một bên kể chuyện, một bên lặp lại bốn mươi mốt lần.

Phần VII · Câu Hỏi Thảo Luận

Vì sao Đức Phật kể một chuyện khác thay vì tranh luận thẳng?
Hạng thứ năm — sa-môn — nói lên điều gì về bốn hạng kia?
Ngài giữ nguyên chữ Bà-la-môn mà đổi điều kiện. Cách ấy sắc ở chỗ nào?
Ngày nay người ta còn phân biệt nhau bằng những gì?

✦

Nguồn

Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số để đối chiếu được. Bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Thuật ngữ tiếng Việt theo bản dịch Trường Bộ của HT. Thích Minh Châu. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập — người soi tự tra lại nguồn gốc, không tin dữ liệu được đưa. Lượt soi ấy đã chỉ ra 3 chỗ cần sửa, và chúng tôi đã sửa, có ghi lại ở Phần IV. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn Pāli–Anh. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

G.Đ.P.T Huyền Quang