Bốn chương nói về những loài mà phần đông người đọc sẽ không nghĩ tới lần thứ hai: loài rồng, kim xí điểu, càn-thát-bà, thần mây. Chúng con gom vào một trang vì chúng dùng chung một công thức — và công thức ấy nói một điều khá cụ thể về HẠNG NGƯỜI sanh vào những chỗ ấy.
Phần I · Xuất Xứ| Chương | Pāli | Tên Việt | Số bài |
|---|---|---|---|
| SN 29 | Nāgasaṃyutta | Tương Ưng Loài Rồng | 50 bài |
| SN 30 | Supaṇṇasaṃyutta | Tương Ưng Kim Xí Điểu | 46 bài |
| SN 31 | Gandhabbakāyasaṃyutta | Tương Ưng Càn-Thát-Bà | 112 bài |
| SN 32 | Valāhakasaṃyutta | Tương Ưng Thần Mây | 57 bài |
- Cả bốn nằm trong Thiên Uẩn, xen giữa những chương giáo lý lớn
- Cộng lại 50 + 46 + 112 + 57 = 265 bài — gần như toàn bộ là chuỗi lặp
- Bản Việt — Hoà thượng Thích Minh Châu
Mỗi chương mở đầu bằng một lời phân loại rất gọn. Có bốn cách sanh của loài rồng: từ TRỨNG sanh, từ THAI sanh, từ SỰ ẨM ƯỚT sanh, HOÁ sanh. Chương kế tiếp nói y hệt như vậy về kim xí điểu. Hai chương sau kể tên các hạng chư thiên trú trong hương thơm, và các hạng thần mây — thần mây lạnh, thần mây nóng, và các loại khác. Nếu chỉ có thế thì bốn chương này chỉ là một bản kê các loài, và người đọc thời nay đọc xong sẽ để đó. Nhưng rồi có một vị Tỳ-kheo đến hỏi Thế Tôn một câu, và chính câu hỏi ấy làm cho bốn chương có nội dung: “Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với các loài rồng từ trứng sanh?” Và câu đáp gồm ba phần, theo đúng thứ tự. Phần thứ nhất — và đây là chỗ đáng học nhất của cả bốn chương. “Ở đây có loại chúng sanh làm HAI HẠNH về THÂN, làm HAI HẠNH về LỜI NÓI, làm HAI HẠNH về Ý.” Chữ Pāli là dvayakārī — người làm CẢ HAI THỨ. Không phải người ác. Cũng không phải người thiện. Là người làm lẫn lộn cả hai, ở cả ba cửa: thân, khẩu, ý. Phần thứ hai. “Chúng NGHE NÓI như sau: ‘Các loài rồng từ trứng sanh thọ mạng lâu dài, nhan sắc thù thắng, thọ hưởng nhiều lạc’.” Rồi chúng khởi lên mong ước: “Ôi, mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, ta được sanh cọng trú với các loài rồng ấy!” Phần thứ ba. “Chúng BỐ THÍ đồ ăn.” Rồi kinh kể tiếp: đồ uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương, hương liệu xoa bóp, ngoạ cụ, nhà cửa, đèn dầu. Và kết: “Sau khi thân hoại mạng chung, chúng được sanh cọng trú với các loài rồng từ trứng sanh.” Ba phần ấy — hạnh lẫn lộn + lời nghe được + lòng mong ước + việc bố thí — được lặp lại qua hàng trăm bài, đổi loài, đổi cách sanh, đổi món đồ đem cho. Đó là toàn bộ nội dung của 265 bài kinh.
Công thức chung của cả bốn chươngBa phần, theo đúng thứ tự trong kinh
| Pāli | Nội dung | |
|---|---|---|
| 1 | dvayakārī | Làm HAI HẠNH về thân, về lời, về ý — lẫn lộn thiện và ác |
| 2 | tassa sutaṁ hoti | NGHE NÓI cõi ấy thọ mạng lâu dài, nhan sắc thù thắng, nhiều lạc — rồi KHỞI MONG ƯỚC được sanh về đó |
| 3 | so annaṁ deti | BỐ THÍ — đồ ăn, đồ uống, vải, xe, vòng hoa, hương, ngoạ cụ, nhà cửa, đèn dầu |
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| dvayakārī | người làm HAI HẠNH — lẫn lộn thiện và ác | dvaya = hai, cả đôi; chữ quan trọng nhất của cả bốn chương |
| nāga | rồng, loài rắn thần | Sujato dịch dragon |
| supaṇṇa | kim xí điểu — loài chim thần | Sujato dịch phoenix; bản Việt để nguyên “Kim xí điểu” |
| gandhabba | càn-thát-bà — chư thiên trú nơi hương | gandha = hương |
| valāhaka | thần mây | có thần mây lạnh, thần mây nóng… |
| aṇḍaja · jalābuja · saṁsedaja · opapātika | từ trứng · từ thai · từ ẩm ướt · hoá sanh | bốn cách sanh, dùng chung cho nhiều loài |
| sahabyataṁ upapajjati | được sanh cọng trú với… | nghĩa đen: sanh vào chỗ ở CHUNG với |
| dīghāyuka vaṇṇavanta sukhabahula | thọ mạng lâu dài · nhan sắc thù thắng · nhiều lạc | ba điều nghe được khiến người ta mong ước |
Xin nói thành thật về bốn chương này trước đã.
Đọc như một bản kê các loài, thì với người đọc ngày nay chúng KHÔNG nói được gì — và chúng con không làm ra vẻ ngược lại.
Hai trăm sáu mươi lăm bài kinh, mà gần như toàn bộ là MỘT đoạn văn đổi một chữ.
Nhưng trong đó CÓ MỘT CÂU đáng giá bằng cả bộ, và câu ấy rất dễ đi lướt qua.
“Có loại chúng sanh làm HAI HẠNH về thân, HAI HẠNH về lời nói, HAI HẠNH về ý.”
KHÔNG phải người ác. KHÔNG phải người thiện. Là người LÀM CẢ HAI — và làm cả hai ở cả ba cửa.
Và nếu nói cho thật, thì đó là mô tả của gần như MỌI NGƯỜI mình biết — kể cả chính mình.
Rồi tới yếu tố thứ hai, và nó lạ hơn vẻ ngoài của nó: họ ĐÃ NGHE NÓI về cõi ấy.
Thọ mạng lâu dài. Nhan sắc thù thắng. Nhiều lạc. Có ai đó đã kể cho họ nghe — và họ MUỐN.
Rồi tới yếu tố thứ ba, và đây là chỗ đáng làm cho một người Phật tử dừng lại.
Họ BỐ THÍ. Đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, đèn dầu. Bố thí là việc THIỆN.
Vậy bức tranh là: HẠNH LẪN LỘN + MỘT MONG ƯỚC CỤ THỂ + BỐ THÍ THẬT SỰ — và người ấy tới đúng chỗ mình đã mong.
Câu ấy lặng lẽ nói một điều về việc MỘT LÒNG MONG ƯỚC LÀM GÌ VỚI MỘT VIỆC THIỆN.
Việc bố thí là thật. Nhưng nó CÓ NHẮM. Và nó tới đúng chỗ nó nhắm.
Bây giờ xin vạch ranh giới, vì đây là đề tài rất dễ nói quá lời.
Điều kinh NÓI là những gì chúng con vừa chép ở trên. Kinh KHÔNG nói những cõi ấy là chỗ không nên tới.
Kinh KHÔNG đem chúng ra so với thân người, và KHÔNG nói lòng mong ước ấy là sai.
Nói thêm những điều ấy là chúng con TỰ THÊM VÀO — nên chúng con không nói.
Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng, và đây là điều duy nhất trong bốn chương này dùng được ngay Chủ Nhật.
Hỏi các em: những việc tốt các em làm ĐANG NHẮM VÀO ĐÂU?
Không hỏi các em có làm việc tốt không — phần lớn đều có làm. Mà hỏi: việc ấy đang được NHẮM về phía nào?
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Họ sanh vào đó vì họ ác.” Kinh nói ngược lại: họ làm HAI HẠNH, và họ có BỐ THÍ thật sự.
- “Kinh chê những cõi ấy.” Kinh không chê. Kinh nêu nhân duyên rồi dừng lại — lời phán xét là của mình thêm vào.
- “265 bài là 265 bài giảng.” Đây là chuỗi lặp: một công thức, nhiều loài, nhiều món đồ đem cho.
- “Bố thí thì bao giờ cũng đưa lên cao.” Ở đây bố thí là thật — và nó rơi đúng chỗ nó đã nhắm tới.
- Ngành Oanh. Bỏ qua phần các loài. Chỉ hỏi: “Khi con giúp bạn, con có mong bạn trả lại gì không?”
- Ngành Thiếu. Dạy đúng một chữ: dvayakārī — NGƯỜI LÀM HAI HẠNH. Hỏi: chữ ấy có tả đúng mình không?
- Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Bàn thẳng: việc thiện của mình đang được NHẮM về phía nào? Và một việc thiện có nhắm thì khác một việc thiện không nhắm ở chỗ nào?
- Công thức chung gồm ba phần nào?
- Chữ dvayakārī nghĩa là gì, và nó tả hạng người nào?
- Việc bố thí trong đó có phải là bố thí thật không?
- Kinh KHÔNG nói gì về những cõi ấy?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Số bài của bốn chương đã đếm lại theo danh mục: 50 + 46 + 112 + 57 = 265.
Xin ghi rõ mức đối chiếu của chúng tôi ở trang này, vì nó THẤP HƠN các trang khác: chúng tôi đã đối chiếu ba bản trên bài mở đầu của cả bốn chương và trên trọn công thức ba phần ở nhóm SN 29.11–20. Chúng tôi KHÔNG đọc hết 265 bài, nên câu “công thức ấy lặp lại qua hàng trăm bài” xin bác đọc ở mức đã kiểm trên mẫu, chưa kiểm toàn bộ. Phần bàn về việc “bố thí có nhắm” là cách đọc của chúng tôi, dựa trên đúng ba yếu tố mà kinh nêu; kinh KHÔNG khen chê những cõi ấy, và chúng tôi không thêm lời khen chê nào. Muốn đọc nguyên văn ba thứ tiếng: SN 29.1 · SN 29.11–20 · SN 30.1 · SN 31.1 · SN 32.1. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
