Bài kinh rất ngắn này nói một điều làm phần đông người ta ngạc nhiên: chưa cần chứng ngộ gì cả. Nếu chỉ mới CÓ LÒNG TIN rằng sáu căn là vô thường, thì đã vượt qua phàm phu địa — và không thể mệnh chung mà chưa chứng quả Dự Lưu.
Phần I · Xuất Xứ- Bộ — Tương Ưng Bộ, Thiên Uẩn, chương 25 (Tương Ưng Nhập), bài mở đầu; cả chương 10 bài
- Tên chương — okkanti = sự BƯỚC VÀO; bản Việt dịch “Nhập”
- Cả mười bài cùng một khuôn, chỉ đổi đối tượng: sáu căn · sáu trần · sáu thức · sáu xúc · sáu thọ · sáu tưởng · sáu tư · sáu ái · sáu giới · năm uẩn
- Bản Việt — Hoà thượng Thích Minh Châu
Thế Tôn dạy: mắt là vô thường, biến hoại, đổi khác. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng vậy. Sáu căn, không sót căn nào. Rồi Ngài chia ra ba hạng người, và chỗ chia ấy là toàn bộ giá trị của bài kinh. Hạng thứ nhất — TÙY TÍN HÀNH (saddhānusārī). Ai có lòng tin, có tín giải đối với những pháp này — chỉ vậy thôi — thì vị ấy được gọi là Tùy Tín Hành. Và kinh nói tiếp bốn điều về vị ấy: đã nhập Chánh tánh quyết định; đã nhập Chân nhân địa; đã VƯỢT phàm phu địa; không thể làm những hành động đưa vào địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ; và không thể mệnh chung mà chưa chứng quả Dự Lưu. Hạng thứ hai — TÙY PHÁP HÀNH (dhammānusārī). Ai kham nhẫn một ít Thiền quán về những pháp này — nghĩa là đã đem trí tuệ mà xét qua và chấp nhận được — thì gọi là Tùy Pháp Hành. Và đúng bốn điều ấy được lặp lại y nguyên. Hạng thứ ba — DỰ LƯU. Ai đối với những pháp này biết rõ như vậy, THẤY như vậy, vị ấy được gọi là đã chứng Dự Lưu, không còn bị thối đọa, quyết chắc hướng đến giác ngộ. Ba hạng ấy làm thành một cái thang ba bậc, và bậc thấp nhất thấp hơn người ta vẫn tưởng rất nhiều. Bậc ấy không đòi chứng ngộ, không đòi thiền định sâu, không đòi thần thông. Nó chỉ đòi một lòng tin đủ vững vào một điều rất đơn giản: cái thấy, cái nghe, cái ngửi, cái nếm, cái chạm, cái biết của mình đều đang đổi khác từng lúc. Xin để ý ba chữ trong Pāli, vì mỗi chữ nói một việc khác nhau. Saddahati — tin. Adhimuccati — dốc lòng, ngả hẳn về. Và nijjhānaṁ khamati — “kham nhẫn được sự soi xét”, tức là đem ra ngẫm thử mà thấy chịu được, không thấy vô lý. Chữ ấy rất khiêm tốn: nó không nói “hiểu thấu”, chỉ nói “xét thử thì chấp nhận được”.
Ba bậc thangVà cả ba đều đã vượt qua phàm phu địa
| Hạng | Pāli | Điều kiện | Được bảo đảm điều gì |
|---|---|---|---|
| Tùy Tín Hành | saddhānusārī | có lòng tin, có tín giải | đã nhập Chánh tánh quyết định · đã vào Chân nhân địa · đã vượt phàm phu địa · không thể tạo nghiệp đọa ba đường dữ · không thể mệnh chung mà chưa chứng Dự Lưu |
| Tùy Pháp Hành | dhammānusārī | kham nhẫn một ít Thiền quán — xét thử thì chấp nhận được | |
| Dự Lưu | sotāpanna | biết rõ như vậy, THẤY như vậy | không còn bị thối đọa, quyết chắc hướng đến giác ngộ |
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Bài này ngắn nên chúng tôi chép TRỌN.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| okkanti | sự bước vào, sự nhập | tên chương |
| saddahati | tin | điều kiện của hạng thứ nhất |
| adhimuccati | tín giải — dốc lòng, ngả hẳn về | mạnh hơn “tin”: đã đặt cả lòng mình vào |
| nijjhānaṁ khamati | kham nhẫn được sự soi xét | chữ rất khiêm tốn: xét thử thì chấp nhận được, không phải “hiểu thấu” |
| mattaso paññāya | với MỘT ÍT trí tuệ | bản Việt: “kham nhẫn MỘT ÍT Thiền quán” |
| sammattaniyāma | Chánh tánh quyết định | chỗ mà một khi đã bước vào thì hướng đi đã định |
| sappurisabhūmi | Chân nhân địa — địa vị bậc chân nhân | |
| puthujjanabhūmi | phàm phu địa | vītivatta = đã VƯỢT QUA |
| abhabbo kālaṁ kātuṁ | không thể mệnh chung | “không thể chết mà chưa…” — lời bảo đảm mạnh nhất của bài |
| sotāpanna | Dự Lưu — người đã vào dòng | sota (dòng) + āpanna (đã bước vào) |
| sambodhiparāyana | quyết chắc hướng đến giác ngộ |
Phần đông người ta tưởng con đường Phật pháp bắt đầu ở một chỗ RẤT CAO. Bài kinh này nói ngược lại.
Bậc thang thứ nhất KHÔNG đòi một sự chứng đắc nào. Không thiền định sâu, không thần thông, không chứng ngộ.
Nó chỉ đòi CÓ LÒNG TIN, CÓ TÍN GIẢI vào một điều rất giản dị: cái thấy, cái nghe, cái ngửi, cái nếm, cái chạm, cái biết của mình đang đổi khác từng lúc.
Và bậc thứ hai cũng chỉ cao hơn một chút: nijjhānaṁ khamati — “KHAM NHẪN ĐƯỢC SỰ SOI XÉT”.
Xin để ý chữ ấy khiêm tốn tới mức nào. KHÔNG phải “ông đã hiểu thấu”. Chỉ là: ông đem ra ngẫm thử, và nó CHỊU ĐƯỢC.
Và kinh còn thêm chữ mattaso — “MỘT ÍT”. Một ít trí tuệ. Bài kinh cố ý hạ ngưỡng xuống thấp hết mức.
Rồi xin nhìn ĐIỀU ĐƯỢC BẢO ĐẢM ở cái độ cao khiêm tốn ấy, vì nó làm người ta giật mình.
“ĐÃ VƯỢT PHÀM PHU ĐỊA.” Đã, rồi. Ngay ở chặng mới có lòng tin.
“KHÔNG THỂ làm những hành động đưa vào địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ.”
Rồi tới câu mạnh nhất: “KHÔNG THỂ MỆNH CHUNG MÀ CHƯA CHỨNG QUẢ DỰ LƯU.”
Xin đọc lại câu ấy. Không phải “có lẽ sẽ”. Không phải “nếu cố gắng thì”. KHÔNG THỂ chết mà chưa tới đó.
Bây giờ xin nói phần thành thật, vì chỗ này rất dễ đọc thành sự tự mãn.
Lòng tin ở đây KHÔNG phải tin một người, một ngôi chùa, hay một truyền thống.
Nó là lòng tin vào MỘT CÂU NÓI CỤ THỂ về chính kinh nghiệm của mình — và câu ấy KIỂM ĐƯỢC.
Và đó là lý do cả chương lặp đúng công thức ấy MƯỜI LẦN trên mười đối tượng khác nhau — sáu căn, sáu trần, sáu thức, sáu xúc, sáu thọ, sáu tưởng, sáu tư, sáu ái, sáu giới, năm uẩn. Không chừa chỗ nào để lòng tin ấy đứng ngoài kinh nghiệm.
Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng, và đó là lý do con chọn bài này.
Một em nói “con chưa hiểu bao nhiêu, nhưng con thấy điều này đúng” — em ấy KHÔNG đứng ngoài con đường.
Theo bài kinh này, em ấy ĐÃ BƯỚC VÀO rồi. Và đó là điều nên nói cho các em nghe.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Muốn vào dòng phải thiền định sâu.” Bài kinh nêu HAI chặng thấp hơn, và chặng thấp nhất chỉ đòi có lòng tin và tín giải.
- “Lòng tin đây là tin một người, một truyền thống.” Là tin vào MỘT CÂU KIỂM ĐƯỢC về chính sáu căn của mình.
- “Vậy là xong, khỏi làm gì nữa.” Cả chương lặp phép thử ấy trên MƯỜI đối tượng; và bậc thứ ba vẫn đòi THẤY, không phải tin.
- “Kham nhẫn Thiền quán nghĩa là đã hiểu thấu.” Nghĩa là xét thử thì chịu được — và kinh còn thêm chữ “MỘT ÍT trí tuệ”.
- Ngành Oanh. Nhìn một thứ trong một phút — ngọn nến, đám mây, con kiến. Hỏi: nó có đứng yên y hệt không?
- Ngành Thiếu. Đọc ba bậc thang, rồi hỏi các em mình đang ở bậc nào. Phần đông sẽ ngạc nhiên khi biết mình đã ở trên thang rồi.
- Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Đem bài này nói với em nào hay nghĩ “con chưa đủ đạo”. Và bàn: vì sao Đức Phật lại hạ ngưỡng xuống thấp đến thế?
- Kể ba hạng người và điều kiện của từng hạng.
- Chữ nijjhānaṁ khamati nghĩa chính xác là gì?
- Hai chặng đầu được bảo đảm những gì?
- Lòng tin ở đây là lòng tin vào cái gì?
- Vì sao cả chương lặp lại phép thử ấy trên mười đối tượng?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Đã đối chiếu ba bản trên TRỌN bài — bài ngắn nên chép đủ — và đối chiếu riêng bốn lời bảo đảm ở cả HAI chặng (đoạn 1.8–1.10 và đoạn 2.1–2.3) để chắc rằng hai chặng được hứa y hệt nhau. Cả chương 25 có 10 bài. Vì đây là chỗ liên quan tới quả vị, xin nói rõ mức tin cậy: bảng ba bậc thang ở trên lập THẲNG từ kinh văn, không thêm ý của Chú giải; những phân tích chi li hơn về Tùy Tín Hành và Tùy Pháp Hành trong truyền thống luận giải chúng tôi CHƯA đối chiếu nên không đưa vào. Muốn đọc nguyên văn ba thứ tiếng, xin xem SN 25.1. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
