Kinh Veranjaka (MN 42)

Các gia chủ Bà-la-môn ở Veranja hỏi một câu rất thiết thực: do nhân gì, duyên gì mà người thì sanh cõi dữ, người thì sanh Thiên giới? Câu trả lời là mười nghiệp đạo — ba việc làm, bốn lời nói, ba ý nghĩ.

Phần I · Xuất Xứ

Bộ — Trung Bộ Kinh, bài 42
Nơi chốn — Sāvatthi, Jetavana
Người hỏi — các gia chủ Bà-la-môn Veranjaka, đang ở Sāvatthi vì công việc
Gần trùng với — MN 41 Kinh Sāleyyaka

✦

Phần II · Bài Kinh Nói Gì

Kinh Veranjaka (Trung Bộ 42) được Thế Tôn thuyết tại Sāvatthi (Xá-vệ), trong Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tịnh xá ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc). Lúc ấy các gia chủ Bà-la-môn ở Veranja đang trú tại Sāvatthi vì công việc; nghe tiếng đồn tốt đẹp về Sa-môn Gotama, họ đến yết kiến và đặt một câu hỏi rất thiết thực: do nhân gì, do duyên gì mà sau khi thân hoại mạng chung, một số loài hữu tình sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục; còn một số khác lại được sanh vào thiện thú, Thiên giới? Thế Tôn trả lời vắn tắt: do nhân "hành phi pháp, hành phi chánh đạo" mà đọa lạc; do nhân "hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo" mà sanh thiện thú. Vì các gia chủ chưa hiểu, Ngài giảng rộng theo mười nghiệp đạo: ba thân hành (sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục), bốn khẩu hành (vọng ngữ, nói hai lưỡi, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm), ba ý hành (tham ái, sân với hại ý, tà kiến phủ nhận nhân quả). Rồi Ngài giảng mặt trái lại: từ bỏ và tránh xa mười điều ấy chính là "hành đúng pháp, đúng chánh đạo". Phần sau kinh nêu quả báo của người hành đúng pháp: nếu vị ấy mong ước, thì việc sanh vào đại phú gia Sát-đế-lị, Bà-la-môn, gia chủ, hay sanh làm thân hữu với chư thiên từ Tứ thiên vương lên đến Phi tưởng Phi phi tưởng xứ thiên — "sự kiện này xảy ra". Cao nhất, nếu vị ấy mong ước đoạn tận các lậu hoặc để chứng và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu ngay trong hiện tại, điều ấy cũng có thể xảy ra. Lý do luôn được lặp lại: "Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo." Nghe xong, các gia chủ Bà-la-môn tán thán và xin quy y Phật, Pháp, Tăng trọn đời. Bài kinh này gần như trùng nội dung với Kinh Sāleyyaka (MN 41), rất thích hợp để dạy đoàn sinh về mười điều lành và luật nhân quả nghiệp báo.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

Duyên khởi: các gia chủ Bà-la-môn Veranjaka đến yết kiến Thế Tôn — Thế Tôn ở Sāvatthi, Jetavana, tịnh xá ông Anāthapiṇḍika. Các gia chủ Bà-la-môn Veranjaka trú tại Sāvatthi vì công việc, nghe tiếng đồn tốt đẹp về Thế Tôn, liền đến đảnh lễ và ngồi xuống một bên (SC 1-4).
Câu hỏi về nhân duyên sanh vào cõi dữ hay thiện thú — Các gia chủ hỏi: do nhân gì, duyên gì mà một số hữu tình sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục; và do nhân gì được sanh vào thiện thú, Thiên giới (SC 5).
Trả lời vắn tắt và lời thỉnh cầu giảng rộng — Thế Tôn đáp: do nhân hành phi pháp, hành phi chánh đạo mà đọa; do nhân hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo mà sanh thiện thú. Các gia chủ thưa chưa hiểu đầy đủ, xin Ngài giảng rộng; Thế Tôn dạy hãy nghe và suy nghiệm kỹ (SC 6-9).
Giảng rộng: mười loại hành phi pháp, phi chánh đạo — Ba thân hành (sát sanh; lấy của không cho; tà hạnh trong các dục), bốn khẩu hành (vọng ngữ; nói hai lưỡi; nói lời thô ác; nói lời phù phiếm), ba ý hành (tham ái; tâm sân khởi hại ý; tà kiến phủ nhận bố thí, nhân quả, đời này đời sau) — do đó sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục (SC 10-12).
Giảng rộng: mười loại hành đúng pháp, đúng chánh đạo — Từ bỏ và tránh xa ba thân hành ác, bốn khẩu hành ác, ba ý hành ác; có lòng từ, nói lời hòa hợp nhu hòa đúng thời, không tham, không sân, có chánh kiến — do đó được sanh vào thiện thú, Thiên giới (SC 13-15).
Quả báo theo ước nguyện: từ các đại phú gia lên đến các cõi trời — Nếu vị hành đúng pháp mong ước được sanh vào đại phú gia Sát-đế-lị, Bà-la-môn, gia chủ, hay làm thân hữu với chư thiên từ Tứ thiên vương cho đến Phi tưởng Phi phi tưởng xứ thiên, thì sự kiện này xảy ra — vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo (SC 16-17).
Quả báo cao nhất: tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu — Nếu vị ấy mong ước với sự đoạn trừ các lậu hoặc, chứng ngộ và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, sự kiện này cũng xảy ra (SC 18).
Kết: các gia chủ Bà-la-môn xin quy y Tam Bảo — Các gia chủ Bà-la-môn ở Veranjaka tán thán Thế Tôn bằng ví dụ dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, và xin quy y Phật, Pháp, chúng Tỷ-kheo Tăng trọn đời (SC 19-20).

Phần III · Đoạn Trích

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

MN 42, đoạn SC 1 (Pāli mn42:1.1-1.2)

Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena verañjakā brāhmaṇagahapatikā sāvatthiyaṁ paṭivasanti kenacideva karaṇīyena.

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tịnh xá ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc). Lúc bấy giờ các gia chủ Bà-la-môn Veranjaka đến trú tại Sāvatthi vì một vài công việc.

So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Now at that time the brahmins and householders of Verañja were residing in Sāvatthī on some business.

MN 42, đoạn SC 5 (Pāli mn42:4.1-4.2)

“Ko nu kho, bho gotama, hetu, ko paccayo yena m'idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti? Ko pana, bho gotama, hetu, ko paccayo yena m'idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti?

—Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục? Này Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, đời này?

"What is the cause, worthy Gotama, what is the reason why some sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell? And what is the cause, worthy Gotama, what is the reason why some sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a good place, a heavenly realm?"

MN 42, đoạn SC 6 (Pāli mn42:5.1-5.2)

“Adhammacariyāvisamacariyāhetu kho, gahapatayo, evam'idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. Dhammacariyāsamacariyāhetu kho, gahapatayo, evam'idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti.

—Này các Gia chủ, do nhân hành phi pháp, hành phi chánh đạo, này các Gia chủ, mà như vậy ở đây, có một số loài hữu tình, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do nhân hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo, này các Gia chủ, mà như vậy ở đây, có một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, đời này.

"Unprincipled and immoral conduct is the reason why some sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. Principled and moral conduct is the reason why some sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a good place, a heavenly realm."

MN 42, đoạn SC 10 (Pāli mn42:7.1)

“Tividhaṁ kho, gahapatayo, kāyena adhammacārī visamacārī hoti, catubbidhaṁ vācāya adhammacārī visamacārī hoti, tividhaṁ manasā adhammacārī visamacārī hoti.

—Này các Gia chủ, có ba loại thân hành phi pháp, phi chánh đạo, có bốn loại khẩu hành phi pháp, phi chánh đạo, có ba loại ý hành phi pháp, phi chánh đạo.

"Householders, a person of unprincipled and immoral conduct is threefold by way of body, fourfold by way of speech, and threefold by way of mind. ..."

MN 42, đoạn SC 13 (Pāli mn42:12.2)

Idha, gahapatayo, ekacco pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.

Ở đây, này các Gia chủ, có người từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình.

(Bản Anh ngữ của Bhikkhu Sujato viết tắt đoạn này trong MN 42, dẫn chiếu về MN 41 — không có nguyên văn tiếng Anh riêng cho đoạn này.)

MN 42, đoạn SC 15 (Pāli mn42:14.3)

Abyāpannacitto kho pana hoti appaduṭṭhamanasaṅkappo: ‘ime sattā averā abyābajjhā anīghā sukhī attānaṁ pariharantū’ti.

Lại có người không có tâm sân, không có khởi lên hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: “Mong rằng những loài hữu tình này sống không thù hận, không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc, lo nghĩ tự thân!”

(Bản Anh ngữ của Bhikkhu Sujato viết tắt đoạn này trong MN 42, dẫn chiếu về MN 41 — không có nguyên văn tiếng Anh riêng cho đoạn này.)

MN 42, đoạn SC 18 (Pāli mn42:43.2-43.5)

Ākaṅkheyya ce, gahapatayo, dhammacārī samacārī: ‘aho vatāhaṁ āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyan’ti; ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati... Taṁ kissa hetu? Tathā hi so dhammacārī samacārī’”ti.

Này các Gia chủ, nếu một vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo, mong ước: “Ôi, mong rằng, với sự đoạn trừ các lậu hoặc, với thắng trí, ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu!” Sự kiện này xảy ra... Vì sao vậy? Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

(Bản Anh ngữ của Bhikkhu Sujato viết tắt đoạn này trong MN 42, dẫn chiếu về MN 41 — không có nguyên văn tiếng Anh riêng cho đoạn này.)

MN 42, đoạn SC 20 (Pāli mn42:44.3-44.5)

“Abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama. Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.

—Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vị diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện để trình bày. Và nay chúng con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo Tăng, mong Tôn giả Gotama nhận chúng con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, chúng con trọn đời quy ngưỡng!

(Bản Anh ngữ của Bhikkhu Sujato viết tắt phần kết của MN 42 — không có nguyên văn tiếng Anh riêng cho đoạn này.)

Phần IV · Thuật Ngữ & Giảng Giải

Chữ Pāli	Nghĩa	Ghi chú
Verañjaka	Người ở Verañja (Veranja) — tên thị trấn của các gia chủ Bà-la-môn trong kinh này	Ban dịch Việt ghi 'Kinh Veranjaka'
dhammacariyā	Hành đúng pháp (bản Việt: 'hành đúng pháp')
samacariyā	Hành đúng chánh đạo, hành ngay thẳng (bản Việt: 'hành đúng chánh đạo')
adhammacariyā	Hành phi pháp
visamacariyā	Hành phi chánh đạo, hành bất chánh
pāṇātipāta	Sát sanh
adinnādāna	Lấy của không cho, trộm cắp
kāmesumicchācāra	Tà hạnh trong các dục
musāvāda	Vọng ngữ, nói dối
pisuṇā vācā	Nói hai lưỡi, nói lời ly gián
pharusā vācā	Nói lời thô ác, độc ác
samphappalāpa	Nói lời phù phiếm, nói vô ích
abhijjhā	Tham ái, tham lam tài vật kẻ khác
byāpāda / byāpannacitta	Sân, tâm có hại ý
micchādiṭṭhi	Tà kiến
sammādiṭṭhi	Chánh kiến
apāya, duggati, vinipāta, niraya	Cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục
sugati saggaṁ lokaṁ	Thiện thú, Thiên giới
āsavānaṁ khayā	Với sự đoạn trừ các lậu hoặc
cetovimutti / paññāvimutti	Tâm giải thoát / tuệ giải thoát
gahapati	Gia chủ, cư sĩ tại gia
saraṇaṁ gacchāma	Chúng con xin quy y

Chi tiết mở đầu rất đời. Các gia chủ này không phải người đi tìm đạo — họ đang ở Sāvatthi vì công việc làm ăn. Nghe tiếng đồn tốt thì ghé qua hỏi thăm.

Và câu hỏi của họ rất thẳng. Do nhân gì, do duyên gì mà người thì sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục; người thì sanh thiện thú, Thiên giới?

Thế Tôn trả lời vắn tắt trước. Do "hành phi pháp, hành phi chánh đạo" mà đọa; do "hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo" mà sanh thiện thú.

Các gia chủ thưa chưa hiểu, xin giảng rộng — và đó là chỗ đáng học. Họ không giả vờ hiểu. Nhờ vậy mới có phần sau của bài kinh.

Phần giảng rộng chính là mười nghiệp đạo. Ba thân hành: sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục. Bốn khẩu hành: vọng ngữ, nói hai lưỡi, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm. Ba ý hành: tham ái, sân với hại ý, tà kiến.

Xin để ý: lời nói chiếm nhiều nhất — bốn trên mười. Và có cả "nói lời phù phiếm" — nói chuyện tào lao cũng nằm trong danh sách.

Tà kiến được định nghĩa rất cụ thể, không mơ hồ. Đó là phủ nhận bố thí, phủ nhận nhân quả, phủ nhận đời này đời sau. Không phải "tin sai một điều gì đó" chung chung.

Rồi Ngài giảng mặt trái lại — và mặt này không chỉ là "không làm". Không phải chỉ từ bỏ, mà còn phải có lòng từ, nói lời hoà hợp nhu hoà đúng thời, không tham, không sân, có chánh kiến.

Phần quả báo được kể theo một cách rất rộng lượng. Nếu vị ấy mong ước sanh vào đại phú gia, hay làm thân hữu với chư thiên — từ Tứ thiên vương lên tới Phi tưởng phi phi tưởng xứ — thì "sự kiện này xảy ra".

Và câu lý do lặp lại sau mỗi mục, không đổi một chữ. "Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo." Không phải nhờ cầu xin, không phải nhờ dòng dõi.

Nhưng đỉnh của danh sách không phải một cõi trời nào. Nếu vị ấy mong đoạn tận các lậu hoặc, chứng tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu ngay trong hiện tại — điều ấy cũng có thể xảy ra. Cùng một nền tảng, mà đích thì tuỳ mình chọn.

Nghe xong, các gia chủ xin quy y trọn đời. Người ghé qua vì tò mò, ra về là người có chỗ nương.

Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm

"Sanh cõi lành là nhờ cúng nhiều." Kinh nói nhờ mười nghiệp đạo.
"Không làm ác là đủ." Kinh đòi thêm lòng từ, lời hoà hợp, chánh kiến.
"Nói chuyện tào lao thì có sao." Nói lời phù phiếm nằm trong mười.

Phần VI · Dùng Trong Sinh Hoạt Đoàn

Ngành Oanh. Đếm mười điều trên mười ngón tay.
Ngành Thiếu. Hỏi: vì sao lời nói chiếm tới bốn trên mười?
Ngành Thanh & Huynh Trưởng. Đọc kèm MN 41 — gần như cùng nội dung.

Phần VII · Câu Hỏi Thảo Luận

Mười nghiệp đạo gồm những gì?
Tà kiến được định nghĩa ra sao?
Câu lý do lặp lại sau mỗi quả báo là gì?
Quả báo cao nhất là gì?

✦

Nguồn

Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

G.Đ.P.T Huyền Quang