Kinh Mười Pháp Phải Thường Quán Sát

Mười điều người xuất gia phải LUÔN LUÔN quán sát — nhắc đi nhắc lại mỗi ngày, chứ không phải học thuộc một lần rồi thôi. Mười điều đi từ hình tướng bên ngoài vào tới chỗ sâu nhất của đời tu, và câu hỏi thứ tám thì ai cũng nên tự hỏi: “đêm ngày trôi qua, nay ta đã thành người như thế nào?”

• Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Mười Pháp, kinh 48
• Phẩm — Mắng Nhiếc (Akkosavagga)
• Nơi chốn — kinh văn không ghi; Thế Tôn dạy thẳng
• Đọc kèm — AN 5.57, năm điều quán sát dành cho MỌI NGƯỜI, cả cư sĩ

Đây là một bài kinh rất ngắn nhưng được xem là "bài kinh gối đầu giường" của người xuất gia. Đức Phật dạy có mười pháp mà người đã từ bỏ gia đình sống không gia đình phải luôn luôn quán sát, nghĩa là phải tự nhắc mình đi nhắc mình lại mỗi ngày, chứ không phải học thuộc một lần rồi thôi. Mười điều quán sát ấy đi từ hình tướng bên ngoài vào tận đời sống nội tâm. Trước hết, người xuất gia nhắc mình rằng nay mình đã bước vào tình trạng không còn giai cấp: cạo bỏ râu tóc, mặc áo hoại sắc, buông hết mọi danh phận thế gian. Kế đó là nhắc rằng đời sống của mình tùy thuộc vào người khác, nhờ đàn na tín thí mà có cái ăn cái mặc, cho nên không thể sống buông thả. Rồi nhắc rằng cử chỉ uy nghi của mình từ nay phải khác trước. Bốn và năm là hai câu tự vấn về giới hạnh: tự mình có chỗ nào chê trách mình không, và các bạn đồng Phạm hạnh có trí sau khi tìm hiểu có chê trách mình không. Điều thứ sáu là quán vô thường: mọi sự vật khả ái khả ý của ta rồi cũng đổi khác, biến hoại, chia lìa. Điều thứ bảy là quán nghiệp, câu kinh nổi tiếng "Ta là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp". Ba điều cuối rất thiết thực với người tu: ngày đêm trôi qua, ta đã thành người như thế nào; ta có cố gắng hoan hỷ trong ngôi nhà trống không hay không, tức có nỗ lực ưa thích đời sống độc cư thiền tịnh không; và ta đã chứng được pháp Thượng nhân nào chưa, để ngày cuối cùng của đời mình, khi bạn đồng tu hỏi đến, ta không phải xấu hổ. Với Huynh Trưởng và đoàn sinh, tuy không xuất gia, mười điều này vẫn là tấm gương soi hằng ngày, nhất là các điều về giới hạnh, về vô thường, về nghiệp báo, và về câu hỏi "ngày đêm trôi qua, ta đã thành người như thế nào".

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

• 1. Nêu số pháp — Thế Tôn nêu: có mười pháp vị xuất gia phải luôn luôn quán sát, rồi hỏi "Thế nào là mười?" (đoạn 1)
• 2. Mười điều quán sát — Liệt kê từng điều: (1) tình trạng không có giai cấp; (2) đời sống tùy thuộc người khác; (3) cử chỉ uy nghi phải thay đổi; (4) tự ngã có chỉ trích ta về giới hạnh không; (5) các đồng Phạm hạnh có trí có chỉ trích ta về giới hạnh không; (6) mọi sự vật khả ái khả ý bị đổi khác, biến hoại; (7) ta là chủ của nghiệp, thừa tự của nghiệp; (8) đêm ngày trôi qua, ta đã thành người như thế nào; (9) ta có cố gắng hoan hỷ trong ngôi nhà trống không hay không; (10) ta có chứng pháp Thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh không (đoạn 2-12)
• 3. Kết — Lặp lại lời kết: "Này các Tỷ-kheo, mười pháp này, vị xuất gia cần phải luôn luôn quán sát." (đoạn 13)

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

Xin thưa bài kinh này rất ngắn, mà người xuất gia gọi là “bài kinh gối đầu giường”.

Xin để ý ngay chữ ABHIṆHAṀ — “LUÔN LUÔN”, “thường xuyên”. Kinh KHÔNG bảo học thuộc mười điều. Kinh bảo NHẮC ĐI NHẮC LẠI, mỗi ngày.

Và con thấy mười điều xếp theo một đường rất khéo: từ NGOÀI vào TRONG. Ba điều đầu là hình tướng và nếp sống; hai điều giữa là giới hạnh; rồi tới vô thường, tới nghiệp; ba điều cuối là chỗ sâu nhất của đời tu.

(1) “Ta nay đi đến tình trạng là người KHÔNG CÓ GIAI CẤP.” Chữ Pāli là vevaṇṇiya — mất hết màu sắc giai cấp thế gian. Cạo bỏ râu tóc, mặc áo hoại sắc, buông hết danh phận.

(2) “ĐỜI SỐNG CỦA TA TÙY THUỘC VÀO NGƯỜI KHÁC.” Cái ăn cái mặc đều do đàn na tín thí. Xin thưa điều ấy nhắc rất nghiêm: đã ăn cơm của người thì không được sống buông thả.