Ví Dụ Nước — Bảy Hạng Người

Bảy hạng người ví như bảy người ở trong một dòng nước: kẻ chìm luôn; kẻ nổi lên rồi chìm lại; kẻ nổi lên rồi đứng đó; kẻ nhìn và thấy; kẻ bơi tới; kẻ chạm được chân đứng; và người qua được BỜ BÊN KIA, lên đứng trên đất liền.

Phần I · Xuất Xứ

Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Bảy Pháp, kinh 15
Phẩm — Tùy Miên (Anusayavagga)
Nơi chốn — kinh không ghi; Thế Tôn dạy thẳng
Đọc kèm — AN 5.51 (năm triền cái) và AN 10.51 (tự soi tâm)

✦

Phần II · Bài Kinh Nói Gì

Đức Phật dạy các Tỷ-kheo rằng ở đời có bảy hạng người được ví dụ với nước, tức là ví với bảy cách một người ở trong dòng nước: (1) lặn một lần rồi chìm luôn; (2) sau khi nổi lên lại chìm xuống; (3) sau khi nổi lên được đứng lại; (4) sau khi nổi lên lại nhìn và thấy; (5) sau khi nổi lên lại bơi tới; (6) sau khi nổi lên đạt được chỗ có chân đứng; (7) sau khi nổi lên, bơi qua đến bờ bên kia, lên đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn. Kế đó Thế Tôn giải thích từng hạng. Hạng chìm luôn là người hoàn toàn thành tựu với các pháp đen, bất thiện. Sáu hạng còn lại đều bắt đầu giống nhau: người ấy "nổi lên", nghĩa là khởi lên tâm quý trọng năm thiện pháp - lòng tin (saddhā), lòng hổ thẹn (hirī), lòng sợ hãi điều ác (ottappa), sự tinh tấn (vīriya) và trí tuệ (paññā). Điều làm nên khác biệt là về sau năm pháp ấy đi tới đâu. Nếu năm pháp ấy không an trú, không tăng trưởng, bị giảm thiểu, thì đó là hạng nổi lên rồi chìm xuống. Nếu không giảm thiểu, không tăng trưởng, chỉ đứng lại, thì đó là hạng nổi lên rồi được đứng lại. Nếu người ấy đoạn diệt ba kiết sử thì thành bậc Dự lưu - "nổi lên rồi nhìn và thấy". Nếu đoạn ba kiết sử và làm muội lược tham sân si thì thành bậc Nhất Lai - "nổi lên rồi bơi tới". Nếu đoạn năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh và nhập Niết-bàn tại đấy thì là bậc Bất Lai - "đạt được chân đứng". Nếu đoạn tận các lậu hoặc, ngay hiện tại chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, thì là bậc A-la-hán - đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn theo nghĩa cao thượng. Bài kinh rất dễ dùng để dạy đoàn sinh: chỉ khởi tâm lành thôi chưa đủ, phải giữ cho năm pháp ấy lớn lên chứ đừng để lụn dần.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

1. Nêu bảy hạng người được ví dụ với nước — Thế Tôn nêu bảy hạng người ví dụ với nước và liệt kê đủ bảy: lặn rồi chìm luôn; nổi lên rồi chìm; nổi lên rồi đứng lại; nổi lên rồi nhìn và thấy; nổi lên rồi bơi tới; nổi lên rồi đạt chỗ có chân đứng; nổi lên, bơi qua, đến bờ bên kia, đứng trên đất liền, là Bà-la-môn. (an7.15:1.1-1.9)
2. Hạng lặn một lần rồi chìm luôn — Là người hoàn toàn thành tựu với các pháp đen, bất thiện. (an7.15:2.1-2.3)
3. Hạng nổi lên rồi lại chìm xuống — Người khởi tâm quý trọng lòng tin, hổ thẹn, sợ hãi, tinh tấn, trí tuệ trong các thiện pháp; nhưng các pháp ấy không an trú, không tăng trưởng, bị giảm thiểu. (an7.15:3.1-3.10)
4. Hạng nổi lên rồi được đứng lại — Năm pháp ấy không giảm thiểu, không tăng trưởng, được đứng lại. (an7.15:4.1-4.11)
5. Hạng nổi lên rồi nhìn và thấy - bậc Dự lưu — Sau khi đoạn diệt ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, quyết chắc chứng ngộ Bồ đề. (an7.15:5.1-5.7)
6. Hạng nổi lên rồi bơi tới - bậc Nhất Lai — Đoạn ba kiết sử, làm muội lược tham sân si, là bậc Nhất Lai, còn trở lui đời này một lần nữa rồi đoạn tận khổ đau. (an7.15:6.1-6.7)
7. Hạng nổi lên rồi đạt được chân đứng - bậc Bất Lai — Đoạn năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không trở lui trạng thái ấy. (an7.15:7.1-7.7)
8. Hạng đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là Bà-la-môn - bậc A-la-hán — Đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. (an7.15:8.1-8.7)
9. Kết luận — Này các Tỷ-kheo, đây là bảy hạng người được ví dụ với nước, có mặt, hiện hữu ở đời. (an7.15:9.1)

Phần III · Đoạn Trích

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

AN 7.15:1.1-1.2 (TTC 1)

“Sattime, bhikkhave, udakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Katame satta?

Này các Tỷ-kheo, có bảy hạng người được ví dụ với nước, có mặt hiện hữu ở đời. Thế nào là bảy?

“Mendicants, these seven individuals found in the world are like those in water. What seven?

AN 7.15:1.3-1.9 (TTC 2)

Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sakiṁ nimuggo nimuggova hoti; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā nimujjati; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā ṭhito hoti; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā vipassati viloketi; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā patarati; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā patigādhappatto hoti; idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjitvā tiṇṇo hoti pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người lặn một lần rồi chìm luôn; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên, lại chìm xuống; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên, được đứng lại; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên, lại nhìn và thấy; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên lại bơi tới; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên, đạt được chỗ có chân đứng; ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sau khi nổi lên, sau khi bơi qua đến được bờ bên kia, lên đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn.

One individual sinks under once and stays under. One individual rises up then sinks under. One individual rises up then stays put. One individual rises up then sees and discerns. One individual rises up then crosses over. One individual rises up then finds a foothold. One individual has risen up, crossed over, and gone to the far shore, a brahmin who stands on solid ground.

AN 7.15:2.2-2.3 (TTC 3)

Idha, bhikkhave, ekacco puggalo samannāgato hoti ekantakāḷakehi akusalehi dhammehi. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo sakiṁ nimuggo nimuggova hoti.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người hoàn toàn thành tựu với các pháp đen, bất thiện. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người lặn một lần rồi chìm luôn.

It’s the kind of individual who has absolutely dark, unskillful qualities. This kind of individual sinks under once and stays under.

AN 7.15:3.2-3.10 (TTC 4)

Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ummujjati sādhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī …pe… sādhu ottappaṁ … sādhu vīriyaṁ … sādhu paññā kusalesu dhammesūti. Tassa sā saddhā neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva, tassa sā hirī …pe… tassa taṁ ottappaṁ … tassa taṁ vīriyaṁ … tassa sā paññā neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo ummujjitvā nimujjati.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người nổi lên và suy nghĩ: “Lành thay, lòng tin trong các thiện pháp! Lành thay, lòng xấu hổ… Lành thay, lòng sợ hãi… Lành thay, sự tinh tấn… Lành thay, trí tuệ trong các thiện pháp!” Lòng tin ấy của vị đo không an trú, không tăng trưởng, bị giảm thiểu. Lòng xấu hổ đó của vị ấy… lòng sợ hãi đó của vị ấy… sự tinh tấn đó của vị ấy… Trí tuệ đó của vị ấy không an trú, không tăng trưởng, bị giảm thiểu. Như vậy, này các Tỷ-kheo là hạng người sau khi nổi lên, lại chìm xuống.

It’s the kind of individual who, rising up, thinks: ‘It’s good to have faith, conscience, prudence, energy, and wisdom regarding skillful qualities.’ However their faith, conscience, prudence, energy, and wisdom don’t last or grow, but dwindle away. This kind of individual rises up then sinks under.

AN 7.15:4.6-4.11 (TTC 5)

Tassa sā saddhā neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitā hoti. Tassa sā hirī …pe… tassa taṁ ottappaṁ … tassa taṁ vīriyaṁ … tassa sā paññā neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitā hoti. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo ummujjitvā ṭhito hoti.

Lòng tin đó của vị ấy không giảm thiểu, không tăng trưởng, được đứng lại, lòng hổ thẹn đó của vị ấy… lòng sợ hãi đó của vị ấy… sự tinh tấn đó của vị ấy… trí tuệ đó của vị ấy không giảm thiểu, không tăng trưởng, được đứng lại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người sau khi nổi lên, được đứng lại.

And their faith, conscience, prudence, energy, and wisdom lasts, neither dwindling nor growing. This kind of individual rises up then stays put.

AN 7.15:5.6-5.7 (TTC 6)

So tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo ummujjitvā vipassati viloketi.

Vị ấy, sau khi đoạn diệt ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, quyết chắc chứng ngộ Bồ đề. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người sau khi nổi lên, lại nhìn và thấy.

With the ending of three fetters they’re a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, assured, destined for awakening. This kind of individual rises up then sees and discerns.

AN 7.15:7.6-7.7 (TTC 8)

So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo ummujjitvā patigādhappatto hoti.

Vị ấy, sau khi đoạn diệt năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không trở lui trạng thái ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người sau khi nổi lên, đã đạt chân đứng.

With the ending of the five lower fetters they’re reborn spontaneously. They are extinguished there, and are not liable to return from that world. This kind of individual rises up then finds a foothold.

AN 7.15:8.6-8.7, 9.1 (TTC 9)

So āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo ummujjitvā tiṇṇo hoti pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo. Ime kho, bhikkhave, satta udakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmin”ti.

Vị ấy, sau khi đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người sau khi nổi lên đã bơi qua, đã đến bờ bên kia, đã đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn. Này các Tỷ-kheo, đây là bảy hạng người được ví dụ với nước, có mặt, hiện hữu ở đời.

They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. This kind of individual has risen up, crossed over, and gone to the far shore, a brahmin who stands on solid ground. These seven individuals found in the world are like those in water.”

Phần IV · Thuật Ngữ & Giảng Giải

Chữ Pāli	Nghĩa	Ghi chú
udakūpamā puggalā	những hạng người được ví dụ với nước	Nhan đề kinh Udakūpamāsutta lấy từ chữ này.
ummujjati / nimujjati	nổi lên / chìm xuống	Hai động tác làm trục cho toàn bài ví dụ.
saddhā	lòng tin
hirī	lòng hổ thẹn (xấu hổ với điều ác)
ottappa	lòng sợ hãi (sợ hãi điều ác)
vīriya	sự tinh tấn
paññā	trí tuệ
kusalā dhammā	các thiện pháp
akusalā dhammā / ekantakāḷaka	các pháp bất thiện / hoàn toàn đen tối
saṁyojana	kiết sử (dây trói buộc)
sotāpanna	bậc Dự lưu
sakadāgāmī	bậc Nhất Lai
opapātika / anāvattidhamma	được hóa sanh / không trở lui trạng thái ấy	Chỉ bậc Bất Lai (anāgāmī), tuy chữ anāgāmī không xuất hiện trong đoạn này.
āsava	lậu hoặc
cetovimutti / paññāvimutti	tâm giải thoát / tuệ giải thoát
brāhmaṇa	Bà-la-môn	Ở đây dùng theo nghĩa cao thượng: bậc đã qua bờ bên kia.
…pe…	ký hiệu lược bớt trong bản Pāli (peyyāla)	Bản Pāli gốc dùng …pe… ở tám đoạn: 3.2, 3.6, 4.2, 4.7, 5.2, 6.2, 7.2 và 8.2 — đã tải lại tệp nguồn và đếm tận nơi. Đây là lối lược văn CÓ SẴN trong bản Pāli, không phải chỗ tra thiếu; bản Việt của Hoà thượng cũng lược tương ứng bằng dấu ba chấm.

Xin thưa bài kinh này dùng một ví dụ mà ai cũng hình dung được ngay, và con nghĩ đó là chỗ hay của nó.

Cả bảy hạng người đều Ở TRONG CÙNG MỘT DÒNG NƯỚC. Khác nhau là ở chỗ mỗi người làm gì trong dòng nước ấy.

(1) LẶN MỘT LẦN RỒI CHÌM LUÔN.

(2) NỔI LÊN rồi lại CHÌM XUỐNG.

(3) NỔI LÊN rồi ĐƯỢC ĐỨNG LẠI.

(4) NỔI LÊN rồi NHÌN VÀ THẤY.

(5) NỔI LÊN rồi BƠI TỚI.

(6) NỔI LÊN rồi ĐẠT ĐƯỢC CHỖ CÓ CHÂN ĐỨNG.

(7) NỔI LÊN, BƠI QUA, đến được BỜ BÊN KIA, LÊN ĐỨNG TRÊN ĐẤT LIỀN — là một vị BÀ-LA-MÔN.

Rồi Thế Tôn giải thích từng hạng, và xin bác để ý chỗ này vì nó là ruột của bài kinh.

Hạng thứ nhất — chìm luôn — là người “hoàn toàn thành tựu với các PHÁP ĐEN, BẤT THIỆN”.

Nhưng SÁU HẠNG CÒN LẠI đều bắt đầu GIỐNG HỆT NHAU, và con thấy chỗ ấy rất đáng nói.

Cả sáu đều “NỔI LÊN”, nghĩa là khởi lên tâm quý trọng NĂM THIỆN PHÁP: LÒNG TIN (saddhā), LÒNG HỔ THẸN (hirī), LÒNG SỢ HÃI điều ác (ottappa), SỰ TINH TẤN (vīriya), và TRÍ TUỆ (paññā).

Nghĩa là: cả sáu người đều đã KHỞI TÂM LÀNH. Điểm xuất phát y hệt nhau.

Chỗ làm nên khác biệt là: VỀ SAU năm pháp ấy ĐI TỚI ĐÂU.

Nếu năm pháp ấy “không an trú, không tăng trưởng, BỊ GIẢM THIỂU” — thì đó là hạng nổi lên rồi CHÌM XUỐNG.

Nếu “không giảm thiểu, không tăng trưởng, CHỈ ĐỨNG LẠI” — thì đó là hạng nổi lên rồi ĐƯỢC ĐỨNG LẠI.

Xin thưa con thấy hai hạng ấy rất đáng để chúng ta soi mình, và xin nói cho thật. Ai trong chúng ta cũng đã có lúc “nổi lên”: một khoá tu, một buổi lễ, một câu kinh làm mình rúng động.

Rồi vài tháng sau thì sao? Bài kinh không hỏi ta đã khởi tâm lành chưa. Nó hỏi: tâm lành ấy CÒN LỚN LÊN hay đã lụn dần?

Bốn hạng sau là bốn quả vị, và kinh nói rất gọn:

Đoạn BA KIẾT SỬ → bậc DỰ LƯU, không còn bị đọa lạc — đó là “nổi lên rồi NHÌN VÀ THẤY”.

Đoạn ba kiết sử và làm MUỘI LƯỢC tham, sân, si → bậc NHẤT LAI, còn trở lui đời này một lần — “BƠI TỚI”.

Đoạn NĂM HẠ PHẦN KIẾT SỬ → bậc BẤT LAI, được hoá sanh và nhập Niết-bàn tại đấy — “ĐẠT ĐƯỢC CHÂN ĐỨNG”.

Đoạn tận CÁC LẬU HOẶC, ngay hiện tại chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát → bậc A-LA-HÁN — đã QUA BỜ BÊN KIA, đứng trên đất liền.

Xin thưa về chữ BÀ-LA-MÔN ở cuối, kẻo anh chị em hiểu lầm. Đây KHÔNG phải giai cấp bà-la-môn ngoài đời. Kinh dùng chữ ấy theo nghĩa cao thượng: người đã thật sự thanh tịnh.

Xin thưa lời cuối cho anh chị em. Con nghĩ ví dụ này an ủi mà cũng nghiêm. An ủi vì: NỔI LÊN ĐƯỢC là đã khác kẻ chìm luôn rồi.

Nghiêm vì: NỔI LÊN CHƯA PHẢI LÀ QUA SÔNG. Còn phải giữ cho năm pháp ấy lớn lên: tin, hổ thẹn, sợ điều ác, tinh tấn, và trí tuệ.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm

“Bảy hạng người là bảy loại người khác nhau từ đầu.” Sáu hạng sau đều BẮT ĐẦU GIỐNG NHAU — đều “nổi lên”, đều quý trọng năm thiện pháp. Khác nhau ở chỗ về sau năm pháp ấy lớn lên hay lụn đi.

“Khởi được tâm lành là xong.” Hạng thứ hai đã nổi lên rồi vẫn CHÌM LẠI, vì năm pháp ấy “không an trú, không tăng trưởng, bị giảm thiểu”.

“Đứng lại là an toàn.” Hạng thứ ba “không giảm thiểu, không tăng trưởng” — kinh xếp riêng, chưa phải bốn quả vị.

“Bà-la-môn ở đây là giai cấp bà-la-môn.” Kinh dùng theo nghĩa cao thượng: bậc A-la-hán đã qua bờ bên kia, không phải giai cấp xã hội.

Phần VI · Dùng Trong Sinh Hoạt Đoàn

Ngành Oanh. Kể bảy người trong nước như một câu chuyện, rồi hỏi: em muốn làm người thứ mấy?

Ngành Thiếu. Học năm thiện pháp (tin, hổ thẹn, sợ điều ác, tinh tấn, trí tuệ), rồi hỏi: của em đang lớn lên hay đang nhỏ lại?

Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Soi hạng thứ hai và thứ ba — “nổi lên rồi chìm” và “nổi lên rồi đứng lại”. Đây là hai chỗ người sinh hoạt lâu năm hay dừng.

Phần VII · Câu Hỏi Thảo Luận

Bảy hạng người trong nước là gì?

Sáu hạng sau giống nhau ở chỗ nào?

Năm thiện pháp làm nên “nổi lên” là gì?

Hạng thứ hai và thứ ba khác nhau ra sao?

“Bà-la-môn” cuối kinh nghĩa là gì?

✦
Nguồn
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Lượt soi ấy chỉ ra 1 chỗ cần xem lại; chỗ nào là lỗi thật thì chúng tôi đã sửa và ghi rõ ở Phần IV. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.

Kinh Ví Dụ Nước

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

G.Đ.P.T Huyền Quang