Kinh Phagguna

Tôn giả Phagguna trọng bệnh. Thế Tôn đích thân đến thăm, bảo Tôn giả cứ nằm yên, rồi thuyết pháp. Không bao lâu Tôn giả mệnh chung — “các căn được sáng chói”. Nhân đó Thế Tôn dạy SÁU lợi ích của việc NGHE PHÁP ĐÚNG THỜI.

• Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Sáu Pháp, kinh 56
• Phẩm — Đại Phẩm (Mahāvagga)
• Người trong kinh — Tôn giả Phagguna (người bệnh) và Tôn giả Ānanda (người thỉnh)
• Đọc kèm — AN 6.19–20 (niệm chết) và AN 5.48 (năm sự kiện không thể có được)

Kinh Phagguna (AN 6.56) thuộc Chương Sáu Pháp, Đại Phẩm của Tăng Chi Bộ. Mở đầu, Tôn giả Phagguna lâm trọng bệnh. Tôn giả Ānanda đến bạch Thế Tôn, xin Ngài vì lòng từ mẫn mà đến thăm. Thế Tôn im lặng nhận lời, buổi chiều từ Thiền tịnh đứng dậy đi đến. Thấy Thế Tôn từ xa, Tôn giả Phagguna muốn rời khỏi giường, nhưng Thế Tôn bảo cứ nằm yên, Ngài sẽ ngồi nơi chỗ đã soạn sẵn — một cử chỉ rất mực ân cần mà Huynh Trưởng có thể lấy làm gương khi đi thăm người bệnh. Thế Tôn hỏi thăm bệnh tình. Tôn giả Phagguna thưa thật rằng mình không thể kham nhẫn, khổ thọ chỉ tăng chứ không giảm, và mô tả cơn đau bằng bốn ví dụ rất mạnh: như bị lực sĩ chém đầu bằng kiếm sắc, như bị siết đầu bằng dây da cứng, như bị đồ tể cắt ngang bụng bằng dao bén, như bị hai lực sĩ nướng trên hố than hừng. Thế Tôn thuyết pháp thoại khích lệ, làm cho phấn khởi hoan hỉ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi. Không bao lâu sau, Tôn giả Phagguna mệnh chung; trong khi lâm chung các căn được sáng chói. Tôn giả Ānanda bạch lại việc ấy. Thế Tôn dạy: trước đó tâm Tỷ-kheo Phagguna chưa được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử; sau khi nghe pháp, tâm vị ấy được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử. Nhân đó Thế Tôn dạy sáu lợi ích của việc nghe pháp đúng thời và thẩm sát ý nghĩa đúng thời. Ba lợi ích đầu dành cho vị tâm chưa giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử: trong khi mệnh chung được thấy Thế Tôn và nghe pháp; hoặc chỉ được thấy đệ tử Như Lai và nghe pháp; hoặc không gặp được ai, nhưng với tâm tùy tầm tùy tứ, tùy quán pháp như đã được nghe, như đã được học thông suốt. Ba lợi ích sau cũng theo ba trường hợp ấy, dành cho vị đã giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử nhưng tâm chưa giải thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y. Ý chính: pháp được nghe và được suy nghiệm đúng lúc có năng lực giải thoát ngay cả trong giờ phút cuối cùng của đời người.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

• 1. Duyên khởi: Tôn giả Phagguna trọng bệnh, Tôn giả Ānanda thỉnh Phật đến thăm — Đoạn 1.1–1.13 (bản Việt TTC 1): Tôn giả Phagguna bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Tôn giả Ānanda thỉnh Thế Tôn vì lòng từ mẫn đi đến. Thế Tôn im lặng nhận lời, buổi chiều từ Thiền tịnh đứng dậy đi đến, bảo Tôn giả chớ rời khỏi giường, và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn.
• 2. Thế Tôn hỏi thăm bệnh; Tôn giả Phagguna tả khổ thọ bằng bốn ví dụ — Đoạn 2.1–6.2 (bản Việt TTC 1): Thế Tôn hỏi có kham nhẫn, chịu đựng được không. Tôn giả Phagguna thưa không thể kham nhẫn, khổ thọ gia tăng không giảm thiểu, với bốn ví dụ: kiếm sắc chém đầu; dây da cứng siết quanh đầu; dao đồ tể cắt ngang bụng; hai lực sĩ nướng trên hố than hừng.
• 3. Thế Tôn thuyết pháp khích lệ rồi ra đi — Đoạn 6.3: Thế Tôn với pháp thoại nói lên cho Tôn giả Phagguna biết, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỉ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.
• 4. Tôn giả Phagguna mệnh chung, các căn sáng chói — Đoạn 7.1–8.3 (bản Việt TTC 2): Không bao lâu sau Tôn giả mệnh chung, các căn được sáng chói. Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn. Thế Tôn dạy: tâm Tỷ-kheo Phagguna chưa được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử; sau khi nghe pháp, tâm vị ấy được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử.
• 5. Nêu sáu lợi ích của nghe pháp đúng thời và thẩm sát ý nghĩa đúng thời — Đoạn 9.1–9.2 (bản Việt TTC 2): "Có sáu lợi ích này, này Ananda, nếu nghe pháp đúng thời, và thẩm sát ý nghĩa đúng thời. Thế nào là sáu?"
• 6. Ba lợi ích đầu: vị chưa giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử — Đoạn 9.3–11.5 (bản Việt TTC 3–5): (1) trong khi mệnh chung được thấy Thế Tôn, nghe pháp sơ thiện trung thiện hậu thiện, tâm được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử; (2) không thấy Thế Tôn nhưng thấy đệ tử Như Lai thuyết pháp; (3) không thấy cả hai, nhưng với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được nghe, như đã được học một cách thông suốt.
• 7. Ba lợi ích sau: vị đã giải thoát năm hạ phần kiết sử nhưng chưa giải thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y — Đoạn 12.1–14.5 (bản Việt TTC 6–8): cũng theo ba trường hợp thấy Như Lai, thấy đệ tử Như Lai, hoặc tự tùy tầm tùy tứ tùy quán pháp; kết quả là tâm được giải thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y.
• 8. Kết luận — Đoạn 15.1: "Có sáu lợi ích này, này Ananda, khi được nghe pháp đúng thời, và khi được thẩm sát ý nghĩa đúng thời."

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

Xin thưa bài kinh này có hai phần, và con nghĩ phần đầu đáng học cho việc đi thăm người bệnh, phần sau đáng học cho việc dạy pháp.

Tôn giả PHAGGUNA bị bệnh nặng. Tôn giả ĀNANDA đến bạch Thế Tôn, xin Ngài “vì lòng từ mẫn” mà đi đến.

Thế Tôn im lặng nhận lời, buổi chiều từ Thiền tịnh đứng dậy mà đi.

Và đây là chi tiết con thấy cảm động nhất trong cả bài kinh: thấy Thế Tôn từ xa, Tôn giả Phagguna cố rời khỏi giường để đón — và Thế Tôn bảo:

“THÔI ĐƯỢC RỒI, PHAGGUNA! Thầy CHỚ CÓ RỜI KHỎI GIƯỜNG. Đã có những chỗ ngồi đã soạn từ trước, TA SẼ NGỒI TẠI CÁC CHỖ ẤY.”

Xin thưa cử chỉ ấy rất mực ân cần, và con nghĩ anh chị em Huynh Trưởng nên lấy làm gương khi đi thăm người bệnh: ĐỪNG để người bệnh phải gắng sức vì mình.

Rồi Thế Tôn hỏi thăm bằng một câu rất đẹp: “Mong rằng Thầy có thể KHAM NHẪN! Mong rằng Thầy có thể CHỊU ĐỰNG! Mong rằng các khổ thọ được GIẢM THIỂU, không tăng trưởng!”