G.Đ.P.T Huyền Quang Phật Pháp · Tam Tạng Kinh Điển Tăng Chi Bộ · AN 6.51
Sáu Bước Để Học Cho Vào

Kinh Ānanda

Ānanda Sutta — AN 6.51 · Pāli · Việt · Anh

Tam Tạng › Tạng Kinh › Trung Bộ › Kinh Ānanda

Tôn giả Ānanda hỏi Tôn giả Sāriputta một câu rất thiết thực: làm sao NGHE được pháp chưa từng nghe, và GIỮ được pháp đã nghe cho khỏi rối loạn quên mất? Ngài Sāriputta nhường lời lại — và ngài Ānanda, bậc nghe nhiều, nêu ra SÁU bước.

Phần I · Xuất Xứ
  • Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Sáu Pháp, kinh 51
  • Phẩm — Dhammika
  • Hai người đối thoại — Tôn giả Ānanda và Tôn giả Sāriputta, không phải Đức Phật
  • Bản Việt — Hoà thượng Thích Minh Châu, nhan đề Ānanda
✦
Phần II · Bài Kinh Nói Gì

Đây là một bài kinh ngắn trong Tăng Chi Bộ, chương Sáu Pháp, phẩm Dhammika. Tôn giả Ananda đến gặp Tôn giả Sàriputta và đặt một câu hỏi rất thiết thực cho người học Phật: làm thế nào để một vị Tỷ-kheo được nghe pháp trước kia chưa từng nghe, còn pháp đã nghe rồi thì không bị rối loạn quên mất, những pháp mà tâm đã từng cảm xúc thì vẫn được hiện hành, và biết được điều trước kia chưa biết. Tôn giả Sàriputta nhường lời, mời chính Tôn giả Ananda — bậc nghe nhiều (bahussuta) — trả lời. Tôn giả Ananda nêu ra sáu điều. Trước hết, vị Tỷ-kheo học thông suốt pháp, tức chín thể tài giáo pháp: Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng, Vô vấn tự thuyết, Như thị thuyết, Bản sanh, Vị tằng hữu pháp, Trí giải (Phương quảng). Kế đó, vị ấy đem pháp đã nghe, đã học thuộc mà thuyết lại rộng rãi cho người khác; khiến người khác cũng nói lên pháp ấy một cách rộng rãi; tự mình tụng đọc pháp ấy; rồi với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý tùy quán mà suy nghiệm pháp ấy. Cuối cùng, vị ấy an cư mùa mưa tại trú xứ có các Tỷ-kheo trưởng lão nghe nhiều, được trao truyền các tập Agama, bậc Trì pháp, Trì luật, Trì toát yếu; thỉnh thoảng đến gần các vị ấy để phỏng vấn, đặt câu hỏi: "Thưa Tôn giả, cái này là thế nào? Ý nghĩa cái này là gì?" Các vị trưởng lão mở rộng những gì chưa được mở rộng, phơi bày những gì chưa được phơi bày, và giải tỏa các chỗ nghi ngờ. Nghe xong, Tôn giả Sàriputta tán thán là vi diệu, hy hữu, và xác nhận chính Tôn giả Ananda là người thành tựu đủ sáu pháp ấy — rồi lặp lại toàn bộ sáu điều, lần này đặt tên Tôn giả Ananda vào. Với Huynh Trưởng, bài kinh là một lộ trình học pháp rất cụ thể: học thuộc, giảng lại, cho người khác nói, tụng đọc, tư duy quán chiếu, và tìm đến bậc thầy để hỏi cho hết nghi.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

  • 1. Tôn giả Ananda đến gặp Tôn giả Sàriputta — Chào hỏi thân hữu rồi ngồi xuống một bên (đoạn 1.1–1.2).
  • 2. Câu hỏi và lời nhường lời — Ananda hỏi về bốn điều: nghe pháp chưa nghe, pháp đã nghe không rối loạn, pháp đã cảm xúc vẫn hiện hành, biết điều chưa biết. Sàriputta mời chính Ananda nói vì là bậc nghe nhiều (đoạn 2.1–2.6).
  • 3. Sáu pháp do Tôn giả Ananda trình bày — Học thông suốt chín thể tài giáo pháp; thuyết lại rộng rãi; khiến người khác nói pháp; tụng đọc; tùy tầm tùy tứ tùy quán; an cư gần các trưởng lão đa văn và thưa hỏi cho hết nghi (đoạn 3.1–3.8).
  • 4. Tôn giả Sàriputta tán thán và xác nhận — Khen là vi diệu, hy hữu, khéo nói; thọ trì rằng chính Tôn giả Ananda thành tựu sáu pháp ấy, rồi lặp lại đủ sáu pháp với tên Tôn giả Ananda (đoạn 4.1–4.9).
Phần III · Đoạn Trích

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

AN 6.51:2.1
"Kittāvatā nu kho, āvuso sāriputta, bhikkhu assutañceva dhammaṁ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṁ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetasā samphuṭṭhapubbā te ca samudācaranti, aviññātañca vijānātī"ti?
—Cho đến như thế nào, thưa Hiền giả Sàriputta, Tỷ-kheo nghe pháp trước kia chưa được nghe, với pháp đã được nghe, không đi đến rối loạn, còn đối với các pháp trước kia tâm đã từng cảm xúc, chúng vẫn được hiện hành, và vị ấy biết được điều trước kia chưa biết?
"Reverend Sāriputta, how does a mendicant get to hear a teaching they haven't heard before? How do they remember those teachings they have heard? How do they keep exercising the teachings with which they are already familiar? And how do they come to understand what they haven't understood before?"
AN 6.51:2.2–2.3
"Āyasmā kho ānando bahussuto. Paṭibhātu āyasmantaṁyeva ānandan"ti.
—Tôn giả Ananda là vị nghe nhiều, Tôn giả hãy nói lên!
"Well, Venerable Ānanda, you're very learned. Why don't you clarify this yourself?"
AN 6.51:3.1–3.2
"Idhāvuso sāriputta, bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti—suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
—Ở đây, thưa Hiền giả Sàriputta, Tỷ-kheo học thông suốt pháp, tức là Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng, Vô vấn tự thuyết, Như thị thuyết, Bản sanh, Vị tằng hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng.
"Reverend Sāriputta, take a mendicant who memorizes the teaching—statements, mixed prose & verse, discussions, verses, inspired exclamations, legends, stories of past lives, amazing stories, and elaborations.
AN 6.51:3.3
So yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti, yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ vāceti, yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti, yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati.
Vị ấy thuyết pháp cho các người khác một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thông suốt. Vị ấy khiến cho các người khác nói pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thông suốt. Vị ấy tụng đọc pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thông suốt. Vị ấy với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng.
Then, just as they learned and memorized it, they teach others in detail, make them recite in detail, they rehearse it themselves in detail, and they think about and consider the teaching in their heart, examining it with the mind.
AN 6.51:3.4
Yasmiṁ āvāse therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tasmiṁ āvāse vassaṁ upeti.
Tại trú xứ nào các Tỷ-kheo trưởng lão trú ở, các vị nghe nhiều, được trao truyền các tập Agama, bậc Trì pháp, Trì luật, Trì toát yếu, tại các chỗ ấy, vị ấy an cư vào mùa mưa
They enter the rains retreat in a monastery with senior mendicants who are very learned, inheritors of the heritage, who have memorized the teachings, the monastic law, and the outlines.
AN 6.51:3.6–3.7
'idaṁ, bhante, kathaṁ; imassa kvattho'ti? Te tassa āyasmato avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti.
"Thưa Tôn giả, cái này là thế nào? Ý nghĩa cái này là gì? "Các Tôn giả ấy mở rộng những gì chưa được mở rộng, phơi bày những gì chưa được phơi bày, và đối với những đoạn sai khác, còn có chỗ nghi ngờ, các Tôn giả ấy giải thích các sự nghi ngờ.
'Why, sir, does it say this? What does that mean?' Those venerables reveal what is hidden, clarify what is unclear, and dispel doubt regarding the many doubtful matters.
AN 6.51:4.1–4.2
"Acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso, yāva subhāsitañcidaṁ āyasmatā ānandena. Imehi ca mayaṁ chahi dhammehi samannāgataṁ āyasmantaṁ ānandaṁ dhārema.
—Thật vi diệu thay, thưa Hiền giả! Thật hy hữu thay, thưa Hiền giả! Khéo nói cho đến như vậy, chính là điều đã được Tôn giả Ananda nói lên. Và chúng tôi thọ trì rằng Tôn giả Ananda đã được thành tựu sáu pháp:
"It's incredible, reverend, it's amazing! How well said this was by Venerable Ānanda! And we will remember Venerable Ānanda as someone who possesses these six qualities.
AN 6.51:4.9
Te āyasmato ānandassa avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodentī"ti.
Các Tôn giả ấy mở rộng những gì chưa được mở rộng, phơi bày những gì chưa được phơi bày, và đối với những đoạn sai khác, còn có chỗ nghi ngờ, các vị ấy giải thích các sự nghi ngờ.
Those venerables reveal to Ānanda what is hidden, clarify what is unclear, and dispel doubt regarding the many doubtful matters.
Phần IV · Thuật Ngữ & Giảng Giải
Chữ PāliNghĩaGhi chú
bahussutanghe nhiều, đa vănBản Minh Châu: "vị nghe nhiều".
dhammaṁ pariyāpuṇātihọc thông suốt phápSujato dịch: "memorizes the teaching".
suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁKhế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng, Vô vấn tự thuyết, Như thị thuyết, Bản sanh, Vị tằng hữu pháp, Trí giải (Phương quảng)Chín thể tài giáo pháp, theo cách dịch của bản Minh Châu.
sajjhāyaṁ karotitụng đọc
anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhatitùy tầm, tùy tứ, với ý tùy quán
dhammadharā vinayadharā mātikādharābậc Trì pháp, Trì luật, Trì toát yếu
āgatāgamāđược trao truyền các tập Agama
vassaṁ upetian cư vào mùa mưa
sammosarối loạn, quên mất"sutā cassa dhammā na sammosaṁ gacchanti" — pháp đã nghe không đi đến rối loạn.
acchariyaṁ abbhutaṁvi diệu, hy hữu

Xin thưa bài kinh này con thấy rất hợp với anh chị em Huynh Trưởng, vì nó là một BÀI HỌC VỀ CÁCH HỌC. Và người hỏi lại chính là ngài ĀNANDA — vị nghe nhiều nhất trong hàng đệ tử.

Câu ngài hỏi có bốn vế, xin bác đọc chậm vì bốn vế ấy khác nhau: làm sao để (1) NGHE được pháp trước kia CHƯA ĐƯỢC NGHE; (2) pháp ĐÃ NGHE thì KHÔNG ĐI ĐẾN RỐI LOẠN; (3) các pháp mà TÂM ĐÃ TỪNG CẢM XÚC thì VẪN ĐƯỢC HIỆN HÀNH; và (4) BIẾT ĐƯỢC ĐIỀU TRƯỚC KIA CHƯA BIẾT.

Xin để ý vế thứ ba, vì đó là vế người ta hay quên khi nói chuyện học hành. “Các pháp trước kia tâm đã từng cảm xúc, chúng VẪN ĐƯỢC HIỆN HÀNH.” Nghĩa là: điều mình đã từng thấm, đừng để nó nguội đi rồi nằm chết trong trí nhớ.

Và câu trả lời của ngài Sāriputta là chỗ con thấy rất đẹp về cách cư xử. Ngài KHÔNG trả lời. Ngài nói: “Tôn giả Ānanda là vị NGHE NHIỀU. Tôn giả HÃY NÓI LÊN!”

Xin thưa: ngài Sāriputta là bậc Đệ nhất trí tuệ, hoàn toàn có thể trả lời. Nhưng câu hỏi này là câu hỏi VỀ SỰ HỌC NHIỀU — và ngài nhường cho đúng người có thẩm quyền hơn trong việc ấy.

Rồi ngài Ānanda nêu SÁU bước. Và xin bác để ý sáu bước ấy XẾP THEO THỨ TỰ, mỗi bước một việc.

BƯỚC MỘT: HỌC THÔNG SUỐT PHÁP — tức chín thể tài giáo pháp: Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng, Vô vấn tự thuyết, Như thị thuyết, Bản sanh, Vị tằng hữu pháp, Trí giải (Phương quảng).

BƯỚC HAI: THUYẾT LẠI cho người khác một cách RỘNG RÃI, “như đã được nghe, như đã được học thông suốt”.

Xin thưa bước thứ hai này là bước mà anh chị em Huynh Trưởng làm mỗi tuần mà ít khi nghĩ rằng ĐÓ CŨNG LÀ HỌC. Kinh xếp việc GIẢNG LẠI vào hàng phương pháp học — vì phải hiểu tới nơi mới nói ra được.

BƯỚC BA: KHIẾN CHO NGƯỜI KHÁC NÓI PHÁP một cách rộng rãi.

Xin thưa bước ba khác bước hai, và khác ở chỗ rất tinh. Bước hai là MÌNH nói. Bước ba là làm cho NGƯỜI KHÁC nói được. Ai từng dạy học đều biết: nghe học trò nói lại thì mới thấy chỗ mình giảng còn hở.

BƯỚC BỐN: TỰ MÌNH TỤNG ĐỌC pháp ấy một cách rộng rãi.

BƯỚC NĂM: “với TÂM TÙY TẦM, TÙY TỨ, với Ý TÙY QUÁN pháp như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng”.

Xin thưa bước năm là bước chuyển từ CÁI MIỆNG vào CÁI Ý. Bốn bước trước đều còn ở lời — nghe, nói, cho người nói, tụng. Bước năm là ngồi xuống mà NGHĨ CHO RA.

BƯỚC SÁU — và bước này dài nhất, cụ thể nhất: AN CƯ MÙA MƯA tại trú xứ có các Tỷ-kheo trưởng lão “NGHE NHIỀU, được trao truyền các tập Āgama, bậc TRÌ PHÁP, TRÌ LUẬT, TRÌ TOÁT YẾU” — rồi “thỉnh thoảng đến gần các vị ấy để PHỎNG VẤN, ĐẶT CÂU HỎI”.

Và câu hỏi thì rất giản dị, kinh ghi nguyên văn: “Thưa Tôn giả, CÁI NÀY LÀ THẾ NÀO? Ý NGHĨA CÁI NÀY LÀ GÌ?”

Xin thưa hai câu hỏi ấy đơn sơ tới mức cảm động. Người hỏi là ngài Ānanda — vị nghe nhiều bậc nhất — mà câu hỏi mẫu ngài đưa ra vẫn là “cái này là thế nào?”. Không có câu hỏi nào là quá tầm thường để hỏi.

Và các vị trưởng lão làm ba việc: “MỞ RỘNG những gì chưa được mở rộng, PHƠI BÀY những gì chưa được phơi bày, và GIẢI THÍCH CÁC SỰ NGHI NGỜ”.

Xin để ý điều thứ ba: GIẢI TỎA CHỖ NGHI. Không phải giảng thêm cho nhiều — mà là gỡ đúng chỗ người học đang mắc.

Nghe xong, ngài Sāriputta tán thán: “Thật VI DIỆU thay! Thật HY HỮU thay! KHÉO NÓI cho đến như vậy.” Rồi ngài nói một câu rất đẹp: “chúng tôi THỌ TRÌ rằng Tôn giả Ānanda ĐÃ ĐƯỢC THÀNH TỰU sáu pháp” — và lặp lại đủ cả sáu, lần này đặt tên ngài Ānanda vào.

Xin thưa chi tiết ấy rất ấm. Ngài Ānanda nói về “một vị Tỷ-kheo” chung chung. Ngài Sāriputta nghe xong thì nói lại đúng sáu điều ấy, nhưng thay “một vị Tỷ-kheo” bằng “TÔN GIẢ ĀNANDA”. Đó là cách khen thầm mà không khen thẳng.

Xin thưa lời cuối cho anh chị em, và con nghĩ bài này nên dán ở đoàn quán cùng với bài Kinh Pháp Trí (AN 7.68). Sáu bước ấy là một LỘ TRÌNH HỌC PHÁP rất cụ thể: học thuộc → giảng lại → cho người khác nói → tự tụng đọc → ngồi nghĩ cho ra → và tìm tới người biết mà hỏi cho hết nghi.

Và con xin nhấn vào bước cuối, vì đó là bước anh chị em hay bỏ. Chúng ta soạn bài, giảng cho các em, rồi thôi. Ít khi mang chỗ mình còn lấn cấn đi hỏi một vị thầy. Ngài Ānanda xếp việc ấy làm bước THỨ SÁU — bước chốt.

Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm
  • “Bài kinh này do Đức Phật nói.” Đây là cuộc đối thoại giữa Tôn giả ĀNANDA và Tôn giả SĀRIPUTTA.
  • “Giảng cho người khác là cho đi, không phải học.” Kinh xếp THUYẾT LẠI và KHIẾN NGƯỜI KHÁC NÓI PHÁP vào hai trong sáu cách HỌC.
  • “Học thuộc rồi là xong.” Học thuộc chỉ là bước MỘT; còn năm bước nữa, và bước cuối là tìm tới bậc trưởng lão mà hỏi cho hết nghi.
  • “Hỏi những câu đơn giản là dở.” Câu hỏi mẫu do chính ngài Ānanda nêu là: “Cái này là thế nào? Ý nghĩa cái này là gì?”
Phần VI · Dùng Trong Sinh Hoạt Đoàn
  • Ngành Oanh. Dạy bước ba: học xong thì kể lại cho bạn nghe, rồi để bạn kể lại cho mình.
  • Ngành Thiếu. Học sáu bước và thử áp vào một bài học ở trường.
  • Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Nhấn bước sáu: chỗ nào mình còn lấn cấn thì đem đi hỏi, đừng giảng qua.
Phần VII · Câu Hỏi Thảo Luận
  • Ai hỏi và ai được hỏi trong bài kinh này?
  • Vì sao ngài Sāriputta nhường lời?
  • Sáu bước học pháp là gì?
  • Câu hỏi mẫu ngài Ānanda nêu là câu gì?
✦
Nguồn

Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.