Năm pháp khiến một cư sĩ thành “kẻ bị vất bỏ khỏi giới nam cư sĩ, là CẤU UẾ, là TỐI HẠ LIỆT” — và năm pháp trái lại khiến thành “HÒN NGỌC, HOA SEN HỒNG, HOA SEN TRẮNG trong giới nam cư sĩ”.
Phần I · Xuất Xứ- Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Năm Pháp, kinh 175
- Phẩm — Nam Cư Sĩ (Upāsakavagga)
- Nơi chốn — kinh không ghi; Thế Tôn dạy thẳng
- Đọc kèm — AN 5.176 và AN 5.177 (cùng phẩm)
Kinh Caṇḍāla (AN 5.175) nằm trong Phẩm Nam Cư Sĩ (Upāsakavagga) của Tăng Chi Bộ, Chương Năm Pháp. Đây là một bài kinh rất ngắn nhưng thẳng thắn, đức Phật dạy cho các Tỷ-kheo về hai hạng người cư sĩ: hạng làm hư danh nghĩa người cư sĩ, và hạng làm rạng rỡ danh nghĩa ấy. Phần thứ nhất, đức Phật nêu năm pháp khiến một nam cư sĩ trở thành "kẻ bị vất bỏ khỏi giới nam cư sĩ, là cấu uế cho nam cư sĩ, là tối hạ liệt cho nam cư sĩ": (1) không có lòng tin; (2) ác giới, tức không giữ giới; (3) đoán tương lai bằng những nghi lễ đặc biệt — tin ở điềm lành chứ không tin ở hành động (tức không tin nghiệp); (4) tìm cầu người xứng đáng cúng dường ở ngoài Tăng chúng; (5) và ở đấy phục vụ cúng dường trước. (Xin thưa: bản Pāli chia đúng năm dòng như trên; bản Việt của Hoà thượng ngắt câu hơi khác — “tin tưởng điềm lành; không tin hành động” tách làm hai vế — nên nếu đếm theo dấu chấm phẩy của bản Việt sẽ ra sáu vế.) Phần thứ hai đối lại: năm pháp khiến một nam cư sĩ trở thành "hòn ngọc trong giới nam cư sĩ, là hoa sen hồng trong giới nam cư sĩ, là hoa sen trắng trong giới nam cư sĩ": có lòng tin, có giới, không tin điềm lành mà tin ở hành động, không tìm cầu ngoài Tăng chúng người xứng đáng tôn trọng, và cúng dường ở nơi đây trước. Điểm cốt lõi để dạy đoàn sinh: người cư sĩ chân chánh đặt niềm tin nơi nghiệp — nơi việc mình làm — chứ không đặt nơi bói toán, ngày tốt xấu, điềm lành dữ. Ba hình ảnh "hòn ngọc, hoa sen hồng, hoa sen trắng" là lời tán thán rất đẹp mà đức Phật dành cho người Phật tử tại gia sống đúng pháp.
Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn
- 1. Năm pháp khiến nam cư sĩ bị vất bỏ — Đức Phật dạy các Tỷ-kheo: thành tựu năm pháp, một nam cư sĩ là kẻ bị vất bỏ khỏi giới nam cư sĩ, là cấu uế, là tối hạ liệt. Nêu năm pháp rồi kết lại.
- 2. Năm pháp khiến nam cư sĩ là hòn ngọc, hoa sen hồng, hoa sen trắng — Ngược lại, thành tựu năm pháp trái với trên, một nam cư sĩ là hòn ngọc, hoa sen hồng, hoa sen trắng trong giới nam cư sĩ.
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| upāsaka | nam cư sĩ, người Phật tử tại gia | |
| caṇḍāla | kẻ bị vất bỏ, hạng cùng đinh bị xã hội ruồng bỏ | HT. Minh Châu dịch upāsakacaṇḍālo là "kẻ bị vất bỏ khỏi giới nam cư sĩ" |
| mala | cấu uế, vết nhơ | |
| patikuṭṭha | tối hạ liệt, hạng thấp kém nhất | |
| saddha / assaddha | có lòng tin / không có lòng tin | |
| sīlavā / dussīla | có giới / ác giới, phá giới | |
| kotūhalamaṅgalika | người tin ở điềm lành, nghi lễ bói toán cầu may | |
| maṅgala | điềm lành, việc cầu may | |
| kamma | nghiệp, hành động | |
| dakkhiṇeyya | bậc xứng đáng được cúng dường | |
| pubbakāra | việc phục vụ, cúng dường trước tiên | |
| ratana / paduma / puṇḍarīka | hòn ngọc / hoa sen hồng / hoa sen trắng |
Xin thưa bài kinh này rất ngắn — chỉ hai đoạn — mà nói rất thẳng, và con nghĩ đáng đọc cho người lớn trong đoàn nghe.
Năm pháp làm HƯ danh nghĩa người cư sĩ: (1) KHÔNG CÓ LÒNG TIN. (2) ÁC GIỚI — tức không giữ giới.
(3) “Đoán tương lai với những nghi lễ đặc biệt — TIN Ở ĐIỀM LÀNH chứ KHÔNG TIN Ở HÀNH ĐỘNG.”
Xin thưa đây là chỗ cốt tủy của cả bài kinh, và cũng là chỗ gần với đời sống người Phật tử mình nhất: đặt niềm tin nơi NGÀY TỐT XẤU, nơi ĐIỀM LÀNH DỮ, nơi BÓI TOÁN — thay vì nơi VIỆC MÌNH LÀM.
Nguyên văn Pāli rất gọn: “maṅgalaṁ pacceti no kammaṁ” — tin điềm lành, KHÔNG tin nghiệp.
(4) “Tìm kiếm NGOÀI Tăng chúng người xứng đáng tôn trọng”, và (5) “tại đấy PHỤC VỤ TRƯỚC”.
Xin thưa hai điều cuối này cần nói cho cẩn thận: kinh KHÔNG cấm giúp đỡ người ngoài — chữ then chốt là “TRƯỚC”, tức chỗ ĐẶT ƯU TIÊN của mình nằm ở đâu.
Rồi vế đối lại, và lời tán thán thì rất đẹp: người cư sĩ có lòng tin, có giới, tin ở hành động chứ không tin điềm lành… thì là “HÒN NGỌC… HOA SEN HỒNG… HOA SEN TRẮNG trong giới nam cư sĩ”.
Xin để ý: Thế Tôn dùng BA hình ảnh liền nhau để khen người Phật tử TẠI GIA — không phải người xuất gia.
Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng. Con nghĩ điều thứ ba là điều đáng dạy nhất, vì các em thấy chuyện xem ngày, xem tuổi, kiêng cữ ngay trong nhà mình.
Và xin dạy cho khéo, đừng để thành lời chê người lớn trong nhà các em. Chỗ kinh nói rất gọn: tin vào VIỆC MÌNH LÀM thì mình còn sửa được; tin vào NGÀY GIỜ thì mình hết đường sửa.
Xin thưa hai ghi nhận về trang, không dám sửa thầm.
Thứ nhất: bản dựng đầu ghi “đã trích trọn vẹn toàn bộ kinh văn”, nhưng thật ra còn thiếu hai đoạn: câu kết của phần tiêu cực (1.8) và câu hỏi “Thế nào là năm?” của phần hai (2.2). Chúng con đã tải lại tệp nguồn và BỔ SUNG đủ hai ô ấy, nên nay trang mới thật sự chép trọn kinh văn.
Thứ hai: phần tóm lược lúc đầu đánh số năm pháp không khớp năm dòng của bản Pāli — nó tách dòng thứ ba làm hai rồi gộp hai dòng cuối làm một. Đã đánh số lại cho khớp. Xin thưa thêm: bản Việt của Hoà thượng ngắt câu hơi khác bản Pāli — “tin tưởng điềm lành; không tin hành động” tách làm hai vế — nên nếu đếm theo dấu chấm phẩy của bản Việt sẽ ra SÁU vế. Đó là cách ngắt câu của bản in, không phải Ngài kể sai số.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Kinh cấm giúp đỡ người ngoài đạo.” Chữ then chốt là “TRƯỚC” — kinh nói về chỗ đặt ƯU TIÊN, không cấm giúp ai.
- “Kẻ bị vất bỏ nghĩa là bị đuổi ra khỏi đạo.” caṇḍāla là hạng cùng đinh bị xã hội ruồng bỏ; Hoà thượng dịch “kẻ bị vất bỏ” — là lời tả, không phải một thủ tục trục xuất.
- “Xem ngày tốt xấu là chuyện nhỏ.” Kinh xếp nó ngang hàng với KHÔNG CÓ LÒNG TIN và ÁC GIỚI — vì nó thay chỗ của lòng tin nơi NGHIỆP.
- “Hòn ngọc, hoa sen là khen người xuất gia.” Cả ba hình ảnh ấy Thế Tôn dành cho NGƯỜI CƯ SĨ TẠI GIA.
- “Bản Việt kể sáu điều, vậy là sáu pháp.” Bản Pāli chia đúng NĂM dòng; bản Việt ngắt câu hơi khác nên đếm theo dấu chấm phẩy sẽ ra sáu.
- Ngành Oanh. Chỉ dạy điều thứ ba, thật nhẹ: điều lành đến từ VIỆC MÌNH LÀM, không đến từ ngày nào tháng nào.
- Ngành Thiếu. Học cả hai vế năm pháp, và ba hình ảnh khen: hòn ngọc, hoa sen hồng, hoa sen trắng.
- Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Bàn: chữ “TRƯỚC” ở hai điều cuối nghĩa là gì? Và làm sao dạy điều thứ ba mà không thành lời chê người lớn trong nhà các em?
- Năm pháp làm hư danh nghĩa người cư sĩ là gì?
- Điều thứ ba nói về việc gì?
- Chữ “trước” ở hai điều cuối quan trọng ra sao?
- Ba hình ảnh Thế Tôn dùng để khen là gì?
- Vì sao đếm theo bản Việt lại ra sáu vế?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Lượt soi ấy chỉ ra 2 chỗ cần xem lại; chỗ nào là lỗi thật thì chúng tôi đã sửa và ghi rõ ở Phần IV. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
