Kinh Thanh Niên Licchavi

Một nhóm thanh niên hung bạo đang mang cung, dắt đàn chó đi săn trong rừng thì gặp Thế Tôn ngồi dưới gốc cây. Họ liền BỎ CUNG XUỐNG, ĐUỔI ĐÀN CHÓ RA MỘT BÊN, rồi “yên lặng, yên lặng chắp tay đứng hầu”. Người quen biết họ thấy vậy sửng sốt kêu lên.

• Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Năm Pháp, kinh 58
• Phẩm — Triền Cái (Nīvaraṇavagga)
• Nơi chốn — Vesālī, Đại Lâm, giảng đường có nóc nhọn
• Bản Việt — Hoà thượng Thích Minh Châu, nhan đề Thanh Niên Licchavi

Kinh Thanh Niên Licchavi (AN 5.58) mở đầu bằng một cảnh rất sống động: một nhóm thanh niên Licchavi đang mang cung, dắt đàn chó đi lang thang trong rừng Ðại Lâm thì bắt gặp Thế Tôn ngồi nghỉ dưới gốc cây. Vừa thấy Ngài, họ tự động buông cung, dồn đàn chó về một phía, rồi đến đảnh lễ và "yên lặng, yên lặng chắp tay đứng hầu". Mahànàma người Licchavi đi ngang qua, thấy cảnh ấy thì sửng sốt thốt lên: "Họ sẽ trở thành người Vajji! Họ sẽ trở thành người Vajji!" Ông thưa với Phật rằng đám thanh niên này vốn hung bạo, thô ác, ngạo mạn: gặp mía, trái táo, bánh ngọt, kẹo đường của các gia đình gửi đi thì cướp giật mà ăn, còn đánh sau hông các nữ nhân, thiếu nữ trong làng; vậy mà nay lại đứng lặng lẽ chắp tay hầu Thế Tôn. Nhân đó, Thế Tôn dạy năm pháp: nơi người thiện nam tử nào có đủ năm pháp này — dù là vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh, người thôn quê sống trên đất trại của cha, vị tướng trong quân đội, vị thôn trưởng, vị tổ trưởng các tổ hợp, hay người có quyền thế trong gia tộc — thì "được chờ đợi là sự tăng trưởng, không phải là giảm thiểu". Năm pháp ấy đều xoay quanh một điểm: lấy tài sản kiếm được ĐÚNG PHÁP, do nỗ lực tinh tấn, do sức mạnh cánh tay, do mồ hôi đổ ra, mà cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường (1) cha mẹ, (2) vợ con, người phục vụ, người làm công, (3) những người làm ruộng và các chức sắc ở biên cương, (4) chư thiên nhận lãnh các vật cúng tế, (5) các Sa-môn, Bà-la-môn. Mỗi hạng người được đối xử như vậy đều khởi lòng thương tưởng, mong cho vị ấy "được sống lâu, thọ mạng được che chở lâu dài". Kinh kết bằng một bài kệ tóm gọn nếp sống người cư sĩ đúng pháp: lo phục vụ mẹ cha, thương tưởng vợ con và kẻ tùng sự, lời hòa nhã, giữ giới, nghĩ đến bà con còn sống và hương linh đã khuất, cúng dường Sa-môn Phạm chí và chư Thiên — người ấy đời này được khen, đời sau hoan hỷ trong cảnh giới chư Thiên. Đây là bài kinh rất thích hợp để dạy đoàn sinh về hiếu kính, về cách dùng tiền của làm ra một cách chân chính, và về việc một thái độ cung kính có thể chuyển hóa cả người ngang ngược.

Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn

• 1. Duyên khởi: Thế Tôn nghỉ trưa trong Ðại Lâm — Thế Tôn trú ở Vesàli, khất thực xong đi sâu vào Ðại Lâm, ngồi dưới gốc cây nghỉ ban ngày.
• 2. Các thanh niên Licchavi bỏ cung, chắp tay hầu Phật — Nhóm thanh niên Licchavi mang cung, dắt đàn chó, thấy Phật liền bỏ cung, đuổi chó về một phía, đảnh lễ rồi yên lặng chắp tay đứng hầu.
• 3. Lời cảm hứng ngữ của Mahànàma và lời Phật hỏi lại — Mahànàma thốt lên "Họ sẽ trở thành người Vajji!"; Phật hỏi vì sao ông nói vậy.
• 4. Mahànàma kể lại tánh hung bạo trước đây của họ — Họ vốn hung bạo, thô ác, ngạo mạn; cướp giật đồ ăn của các gia đình, đánh sau hông nữ nhân thiếu nữ; nay lại lặng lẽ chắp tay hầu Phật.
• 5. Nêu năm pháp: có đủ thì tăng trưởng, không giảm thiểu — Thiện nam tử nào có năm pháp này, dù ở địa vị nào, đều được chờ đợi tăng trưởng chứ không giảm thiểu. "Thế nào là năm?"
• 6. Pháp thứ nhất: cúng dường cha mẹ — Dùng tài sản thâu hoạch đúng pháp cung kính cúng dường cha mẹ; cha mẹ khởi lòng thương, mong con sống lâu.
• 7. Pháp thứ hai: vợ con, người phục vụ, người làm công — Cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường vợ con và người phục vụ, người làm công cùng gia quyến của họ.
• 8. Pháp thứ ba: người làm ruộng, các chức sắc ở biên cương — Cung kính cúng dường những người làm ruộng, các chức sắc ở biên cương.
• 9. Pháp thứ tư: chư thiên nhận lãnh các vật cúng tế — Cung kính cúng dường chư thiên nhận lãnh các vật cúng tế.
• 10. Pháp thứ năm: các Sa-môn, Bà-la-môn — Cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường các Sa-môn, Bà-la-môn; các vị khởi lòng thương tưởng, mong vị ấy sống lâu.
• 11. Lặp lại lời kết luận về năm pháp — Nhắc lại: nơi thiện nam tử nào có năm pháp này, dù ở địa vị nào, cũng được chờ đợi tăng trưởng, không phải giảm thiểu.
• 12. Bài kệ kết — Bài kệ về người cư sĩ sống đúng pháp: phục vụ mẹ cha, thương tưởng vợ con, lời hòa nhã giữ giới, vì bà con và hương linh đi trước, vì Sa-môn Phạm chí và chư Thiên — đời này được khen, đời sau hoan hỷ cảnh giới chư Thiên.

Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.

Xin thưa cảnh mở đầu của bài kinh này sống động tới mức con đọc mà thấy như xem một thước phim.

Thế Tôn khất thực xong, đi sâu vào Đại Lâm, NGỒI NGHỈ BAN NGÀY dưới một gốc cây.

Cùng lúc ấy, “một số đông thanh niên Licchavi CẦM CÁC CUNG ĐƯỢC CHUẨN BỊ SẴN SÀNG, với ĐÀN CHÓ BAO VÂY XUNG QUANH, đang đi qua đi lại ở Đại Lâm”.

Xin để ý ba chữ “ĐƯỢC CHUẨN BỊ SẴN SÀNG”: cung đã giương dây, tên đã sẵn. Đây là một đám đi săn, không phải đi dạo.

Rồi họ thấy Thế Tôn ngồi dưới gốc cây. Và kinh tả từng động tác một: “họ liền BỎ CÁC CUNG được chuẩn bị sẵn sàng XUỐNG, KÉO ĐÀN CHÓ VỀ MỘT PHÍA, và đi đến Thế Tôn. Sau khi đến ĐẢNH LỄ, rồi YÊN LẶNG, YÊN LẶNG CHẮP TAY ĐỨNG HẦU.”

Xin thưa: KHÔNG ai bảo họ làm vậy. Thế Tôn chưa nói một câu nào cả. Ngài chỉ ĐANG NGỒI.

Và xin để ý chi tiết ĐUỔI ĐÀN CHÓ RA MỘT BÊN — đó là việc của người biết ý tứ. Bỏ cung là bỏ khí giới; đuổi chó là giữ cho chỗ ấy được yên.

Rồi ông Mahānāma người Licchavi đi ngang, thấy cảnh ấy thì SỬNG SỐT, thốt lên hai lần: “HỌ SẼ TRỞ THÀNH NGƯỜI VAJJI! Họ sẽ trở thành người Vajji!”

Thế Tôn hỏi lại vì sao ông nói vậy. Và ông kể rất thật: “những thanh niên Licchavi này là HUNG BẠO, THÔ ÁC, NGẠO MẠN. Các đồ vật được các gia đình gửi đi như MÍA, TRÁI TÁO, BÁNH NGỌT, KẸO ĐƯỜNG, họ CƯỚP GIẬT và ĂN; họ ĐÁNH SAU HÔNG các nữ nhân, thiếu nữ các gia đình.”

Xin thưa kinh KHÔNG tô vẽ cho đẹp. Đây là đám thanh niên quậy phá trong làng, ai cũng ngán. Và chuyện “đánh sau hông các nữ nhân, thiếu nữ” thì rõ ràng là quấy nhiễu, không phải nghịch ngợm trẻ con.

“Nhưng nay lại lặng lẽ chắp tay hầu Thế Tôn.” Đó là chỗ làm ông sửng sốt.

Xin thưa lời cảm hứng “họ sẽ trở thành người Vajji” có nghĩa là: chúng sẽ nên người, sẽ thành người xứng đáng của dòng họ. Ông nhìn thấy trong một khoảnh khắc cung kính ấy CẢ TƯƠNG LAI của đám thanh niên.

Và đó là điều con muốn anh chị em Huynh Trưởng để ý nhất ở bài kinh này. Cái làm đám thanh niên ấy dừng lại KHÔNG phải một bài giảng. Là DÁNG NGỒI của một người.

Nhân đó Thế Tôn dạy NĂM PHÁP. Và Ngài mở đầu bằng một câu rất rộng rãi: ai có đủ năm pháp này — “dầu là VUA SÁT-ĐẾ-LY đã làm lễ quán đảnh, hay là NGƯỜI THÔN QUÊ sống trên đất trại của người cha, hay là VỊ TƯỚNG trong quân đội, hay là VỊ THÔN TRƯỞNG, hay là vị TỔ TRƯỞNG các tổ hợp, hay người có QUYỀN THẾ trong gia tộc” — thì “được chờ đợi là SỰ TĂNG TRƯỞNG, KHÔNG PHẢI là giảm thiểu”.

Xin để ý danh sách ấy đi từ VUA xuống tới NGƯỜI LÀM RUỘNG. Năm pháp này KHÔNG tuỳ địa vị.

Và cả năm pháp đều xoay quanh MỘT điểm, xin bác đọc kỹ câu này vì nó lặp lại năm lần: “với những tài sản THÂU HOẠCH ĐƯỢC DO NỖ LỰC TINH TẤN, tích luỹ được DO SỨC MẠNH CÁNH TAY, DO MỒ HÔI ĐỔ RA, ĐÚNG PHÁP, thâu hoạch đúng pháp” — rồi CUNG KÍNH, TÔN TRỌNG, ĐẢNH LỄ, CÚNG DƯỜNG…

Năm hạng người được cúng dường ấy là: (1) CHA MẸ; (2) VỢ CON, người phục vụ, người làm công; (3) NHỮNG NGƯỜI LÀM RUỘNG và các chức sắc ở biên cương; (4) CHƯ THIÊN nhận lãnh các vật cúng tế; (5) các SA-MÔN, BÀ-LA-MÔN.

Xin để ý hạng thứ ba, vì hạng ấy hay bị bỏ qua: NGƯỜI LÀM RUỘNG và CÁC CHỨC SẮC Ở BIÊN CƯƠNG — tức là những người mình LÀM ĂN CHUNG, hàng xóm, người cùng nghề. Kinh xếp họ ngang hàng với cha mẹ và Sa-môn.

Và mỗi hạng, khi được đối xử như vậy, đều KHỞI LÒNG THƯƠNG TƯỞNG, mong cho vị ấy “được SỐNG LÂU, thọ mạng được CHE CHỞ lâu dài”.