Gia đình nào cha mẹ được các con đảnh lễ cúng dường Ở TRONG NHÀ thì gia đình ấy “được xem là giống như PHẠM THIÊN”. Và bốn danh xưng cao quý ấy đều là ĐỒNG NGHĨA với MẸ CHA.
Phần I · Xuất Xứ- Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Bốn Pháp, kinh 63
- Phẩm — Nghiệp Công Đức (Pattakammavagga)
- Nhan đề — Pāli Brahmasutta; bản Việt: “Bằng Với Phạm Thiên”
- Đọc kèm — AN 2.33 (không thể trả ơn cha mẹ) và AN 3.31
AN 4.63 (Brahmasutta — "Bằng Với Phạm Thiên") là một bài kinh rất ngắn nhưng được trích tụng nhiều bậc nhất khi nói về hiếu đạo trong đạo Phật, đặc biệt trong mùa Vu Lan. Đức Phật dạy chúng Tỷ-kheo rằng: gia đình nào mà cha mẹ được các con đảnh lễ cúng dường ngay ở trong nhà, thì gia đình ấy được xem là giống như Phạm thiên, giống như bậc Đạo sư thời xưa, giống như chư Thiên thời trước, và là gia đình đáng được cúng dường. Nghĩa là ngôi nhà có con hiếu thảo thì tự nó đã là một cõi thiêng, không cần tìm Phạm thiên ở đâu xa. Tiếp đó Đức Phật giải thích rõ: bốn danh xưng cao quý ấy — Phạm Thiên, bậc Đạo sư thời xưa, chư Thiên thuở xưa, đáng được cung kính cúng dường — đều là "đồng nghĩa với mẹ cha". Lý do được nêu thẳng: vì mẹ cha giúp đỡ rất nhiều cho các con, nuôi dưỡng chúng lớn và giới thiệu chúng vào đời này. Cha mẹ là người thầy đầu tiên, là vị trời đầu tiên mà đứa con gặp trong đời. Bài kinh kết bằng một bài kệ dạy cách báo hiếu rất cụ thể, không trừu tượng: bậc hiền trí phải đảnh lễ và tôn trọng cha mẹ, dâng đồ ăn đồ uống, vải mặc và giường nằm, thoa bóp thân mình, tắm rửa chân tay cho cha mẹ. Với sở hành như vậy đối với mẹ và cha, đời này được người hiền khen ngợi, đời sau hưởng thiên lạc. Điểm dạy cho đoàn sinh: hiếu trong đạo Phật không dừng ở lòng biết ơn suông mà là việc làm hằng ngày trong nhà — một chén cơm, một tấm áo, một lần rửa chân cho cha mẹ. Và phần thưởng không phải chỉ ở đời sau: ngay đời này người con hiếu đã được người hiền tán thán.
Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn
- 1. Bốn cách gọi gia đình có con hiếu kính cha mẹ — Đức Phật dạy: gia đình nào cha mẹ được các con đảnh lễ cúng dường ở trong nhà thì gia đình ấy được xem là giống như Phạm thiên, giống như bậc Đạo sư thời xưa, giống như chư Thiên thời trước, và đáng được cúng dường.
- 2. Bốn danh xưng ấy đều là đồng nghĩa với mẹ cha — Phạm thiên, bậc Đạo sư thời xưa, chư Thiên thuở xưa, đáng được cung kính cúng dường — cả bốn đều là đồng nghĩa với mẹ cha. Lý do: mẹ cha giúp đỡ rất nhiều cho các con, nuôi dưỡng chúng lớn và giới thiệu chúng vào đời này.
- 3. Bài kệ kết thúc — Bài kệ nhắc lại danh xưng của cha mẹ, dạy người hiền trí phải đảnh lễ tôn trọng, dâng đồ ăn đồ uống, vải mặc và giường nằm, thoa bóp thân mình, tắm rửa chân tay; nhờ sở hành ấy mà đời này được người hiền khen, đời sau hưởng thiên lạc.
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.
pubbācariyāti vuccare;
Āhuneyyā ca puttānaṁ,
pajāya anukampakā.
Bậc Ðạo sư thời trước,
Xứng đáng được cúng dường,
Vì thương đến con cháu,
sakkareyya ca paṇḍito;
Annena atha pānena,
vatthena sayanena ca;
Ucchādanena nhāpanena,
pādānaṁ dhovanena ca.
Ðảnh lễ và tôn trọng,
Dâng đồ ăn đồ uống,
Vải mặc và giường nằm,
Thoa bóp cả thân mình,
Tắm rửa cả chân tay.
mātāpitūsu paṇḍitā;
Idheva naṁ pasaṁsanti,
pecca sagge pamodatī”ti.
Ðối với mẹ và cha,
Ðời này người hiền khen,
Ðời sau hưởng Thiên lạc.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| Brahmā | Phạm thiên | Trong kinh này, Phạm thiên là đồng nghĩa (adhivacana) với mẹ cha. |
| mātāpitaro | mẹ cha, cha mẹ | |
| pubbācariya | bậc Đạo sư thời xưa, vị thầy đầu tiên | Sujato: "first tutors" — cha mẹ là người thầy dạy con trước nhất. |
| pubbadevatā | chư Thiên thuở xưa, vị trời thời trước | |
| āhuneyya | đáng được cung kính cúng dường | Nghĩa đen của āhuneyya chỉ là “đáng được hiến cúng, đáng được cúng dường”. Cụm “dedicated to the gods” trong bản Anh của Bhikkhu Sujato là cách diễn giải riêng của vị ấy (theo nghĩa āhuna = vật tế), KHÔNG có trong chữ Pāli, và bản Việt của Hoà thượng cũng không có ý “dâng cho chư thiên”. |
| adhivacana | đồng nghĩa, danh xưng chỉ về | |
| kula | gia đình, dòng họ | |
| pūjita | được đảnh lễ cúng dường, được tôn kính | |
| anukampaka | người thương tưởng, có lòng thương xót | |
| paṇḍita | bậc hiền trí, người có trí | |
| pāricariyā | sự hầu hạ, phụng dưỡng, sở hành phục vụ | |
| sagga | cõi trời, thiên giới |
Xin thưa đây là bài kinh được tụng đọc và trích giảng nhiều bậc nhất trong MÙA VU LAN — và con nghĩ nên đọc nguyên văn cho các em, vì lời kinh mạnh hơn mọi lời giảng.
Thế Tôn nói BỐN câu song song, mỗi câu chỉ đổi một chữ.
Gia đình nào cha mẹ “được các con đảnh lễ cúng dường Ở TRONG NHÀ” thì gia đình ấy được xem là giống như PHẠM THIÊN; như BẬC ĐẠO SƯ THỜI XƯA; như CHƯ THIÊN THỜI TRƯỚC; và ĐÁNG ĐƯỢC CÚNG DƯỜNG.
Xin để ý ba chữ “Ở TRONG NHÀ” (Pāli ajjhāgāre). Không phải ở chùa, không phải ở lễ đài — NGAY TRONG NHÀ MÌNH.
Rồi Ngài nói thẳng ra điều mà bốn câu kia mới chỉ ví: “Phạm Thiên là ĐỒNG NGHĨA với mẹ cha; các bậc Đạo sư thời xưa là ĐỒNG NGHĨA với mẹ cha; chư Thiên thuở xưa là ĐỒNG NGHĨA với mẹ cha; đáng được cung kính cúng dường là ĐỒNG NGHĨA với mẹ cha.”
Chữ adhivacana ở đây nghĩa là DANH XƯNG CHỈ VỀ, ĐỒNG NGHĨA — không phải “ví như”, mà là “CHÍNH LÀ”.
Xin thưa con thấy chỗ này rất mạnh: Thế Tôn KHÔNG bảo hãy kính cha mẹ NHƯ kính Phạm thiên. Ngài bảo Phạm thiên CHÍNH LÀ một tên gọi của cha mẹ.
Và Ngài nêu lý do rất mộc mạc, không dùng một chữ huyền bí nào: “vì mẹ cha GIÚP ĐỠ RẤT NHIỀU cho các con, NUÔI DƯỠNG chúng lớn và GIỚI THIỆU CHÚNG VÀO ĐỜI NÀY”.
Ba việc ấy thôi. KHÔNG phải vì cha mẹ hoàn hảo, KHÔNG phải vì cha mẹ luôn đúng — mà vì ba việc rất cụ thể ấy.
Bài kệ cuối thì rất đời, và con nghĩ đó mới là chỗ hay: “Dâng đồ ăn đồ uống, / Vải mặc và giường nằm, / THOA BÓP CẢ THÂN MÌNH, / TẮM RỬA CẢ CHÂN TAY.”
Xin thưa kinh KHÔNG nói “hãy thương cha mẹ” — một chữ “thương” cũng không có trong đoạn ấy. Kinh kể ra VIỆC PHẢI LÀM: cơm nước, áo quần, chỗ nằm, và ĐỠ ĐẦN CÁI THÂN GIÀ.
Đó là hiếu theo lối rất Phật: đo bằng VIỆC LÀM, không đo bằng lời.
Và câu kết: “Đời này người hiền khen, / Đời sau hưởng Thiên lạc.” — đời này TRƯỚC, đời sau SAU.
Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng. Khi dạy bài này trong mùa Vu Lan, con nghĩ nên tránh một chỗ dễ trượt.
Trong đoàn có em không còn cha mẹ, có em cha mẹ đã xa nhau, có em nhà không êm. Bài kinh này nói về VIỆC LÀM ĐƯỢC — nên nên hỏi các em “con làm được gì cho người đang nuôi con?” hơn là bắt các em ai cũng phải có một mái nhà đủ đầy để nói tới.
Xin thưa hai ghi nhận về trang, không dám sửa thầm.
Thứ nhất: bản dựng đầu BỎ SÓT ô trích đoạn 1.3 (“…giống như chư Thiên thời trước”), nên bốn vế song song của bài kinh chỉ còn ba. Chúng con đã tải lại cả ba nguồn, thấy có đủ, và đã thêm ô ấy vào bằng chữ chép thẳng từ nguồn.
Thứ hai: về chữ āhuneyya — nghĩa đen chỉ là “đáng được hiến cúng, đáng được cúng dường”. Cụm “dedicated to the gods” trong bản Anh của Bhikkhu Sujato là cách diễn giải riêng của vị ấy (theo nghĩa āhuna = vật tế), KHÔNG có trong chữ Pāli, và bản Việt cũng không có ý “dâng cho chư thiên”. Đã ghi rõ trong mục thuật ngữ.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Kinh dạy kính cha mẹ NHƯ kính Phạm thiên.” Chữ adhivacana nghĩa là ĐỒNG NGHĨA, DANH XƯNG CHỈ VỀ — Phạm thiên CHÍNH LÀ một tên gọi của cha mẹ.
- “Phải cha mẹ tốt thì mới đáng kính.” Kinh nêu ba lý do rất cụ thể: giúp đỡ rất nhiều, nuôi dưỡng chúng lớn, và giới thiệu chúng vào đời này.
- “Hiếu là thương trong lòng.” Bài kệ không có chữ “thương” — nó kể cơm nước, áo quần, chỗ nằm, thoa bóp, tắm rửa chân tay.
- “Cúng dường cha mẹ là chuyện ở chùa, ngày lễ.” Kinh ghi rõ “Ở TRONG NHÀ” (ajjhāgāre).
- “Quả báo của hiếu là đời sau.” Kệ nói “ĐỜI NÀY người hiền khen” trước, rồi mới tới đời sau.
- Ngành Oanh. Chỉ dạy bốn danh xưng và hỏi: “ở nhà con, ai là người nuôi con lớn?”
- Ngành Thiếu. Học bài kệ cuối — và đếm xem có mấy VIỆC được kể ra.
- Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Dùng trong mùa Vu Lan. Xin lưu ý các em không còn cha mẹ hoặc nhà không êm — hỏi “con làm được gì cho người đang nuôi con?”
- Bốn danh xưng của cha mẹ là gì?
- Chữ “đồng nghĩa” ở đây nói lên điều gì?
- Kinh nêu mấy lý do, và là những lý do nào?
- Bài kệ kể ra những việc gì?
- Hai chữ “ở trong nhà” quan trọng ra sao?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Lượt soi ấy chỉ ra 2 chỗ cần xem lại; chỗ nào là lỗi thật thì chúng tôi đã sửa và ghi rõ ở Phần IV. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
