Trọn bài chỉ có BỐN CÂU. Thế Tôn dạy: “Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là PHÁP ĐEN. Thế nào là hai? KHÔNG TÀM và KHÔNG QUÝ.” Đây là mặt tối của hai bài kinh liền sau.
Phần I · Xuất Xứ- Bộ — Tăng Chi Bộ, Chương Hai Pháp, Phẩm Hình Phạt (Kammakaraṇavagga), đoạn 7
- Cách tra — SuttaCentral không có trang riêng; tra bằng mã gộp an2.1-10
- Bài đối lại — AN 2.8 (pháp trắng) và AN 2.9 (hai pháp trắng che chở thế giới)
- Đọc kèm — AN 2.9 (đã có trang riêng trên trang này)
AN 2.7, tên Pāli là Kaṇhasutta (Kinh Pháp Đen), là một bài kinh cực ngắn trong Chương Hai Pháp của Tăng Chi Bộ — trọn bài chỉ có bốn câu. Thế Tôn dạy: "Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp đen. Thế nào là hai? Không tàm và không quý." Hai chữ "tàm" (hirī) và "quý" (ottappa) là hai chữ then chốt trong đạo đức học Phật giáo. Tàm là biết hổ thẹn với chính mình khi làm điều ác; quý là biết ghê sợ, biết e dè trước hậu quả của điều ác và trước sự chê trách của người khác. Thiếu hai pháp này thì gọi là "pháp đen" (kaṇhā dhammā), tức là pháp tối tăm, che mờ, dẫn con người đi vào nẻo ác. Bài kinh này đi liền một mạch với hai bài kế: AN 2.8 (Sukkasutta) dạy mặt ngược lại — tàm và quý là "pháp trắng"; và AN 2.9 (Cariyasutta) dạy rằng chính hai pháp trắng ấy "che chở cho thế giới", vì nếu không có chúng thì loài người không còn phân biệt được mẹ, chị em của mẹ, vợ của thầy hay vợ của các vị tôn trưởng, và thế giới sẽ đi đến hỗn loạn. Vì vậy khi giảng cho đoàn sinh, nên đọc AN 2.7 chung với AN 2.8 và AN 2.9 để thấy trọn ý: Đức Phật không chỉ chê pháp đen mà còn chỉ ngay pháp trắng thay thế, và cho thấy nền tảng đạo đức của cả xã hội loài người nằm ở hai đức tính rất giản dị: biết hổ thẹn và biết ghê sợ điều ác. Đối với Gia Đình Phật Tử, đây là bài kinh ngắn dễ thuộc, rất hợp để nhắc trong giờ Phật pháp về giữ giới và về nếp sống trong sạch.
Bố cục bài kinhTheo đúng thứ tự trong kinh văn
- 1. Lời tuyên thuyết: có hai pháp đen — Thế Tôn nêu đề: "Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp đen." (Dveme, bhikkhave, dhammā kaṇhā.)
- 2. Câu hỏi nêu lên: Thế nào là hai? — "Thế nào là hai?" (Katame dve?) — theo đúng khuôn mẫu của Chương Hai Pháp.
- 3. Chỉ rõ hai pháp: không tàm và không quý — "Không tàm và không quý." (Ahirikañca anottappañca.)
- 4. Kết lại — "Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đen." (Ime kho, bhikkhave, dve dhammā kaṇhā.)
Mỗi đoạn ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt, rồi bản tiếng Anh. Số bên trái là số đoạn trong kinh, để đối chiếu được.
| Chữ Pāli | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| kaṇha | đen, tối; ở đây HT. Thích Minh Châu dịch là "pháp đen" | Sujato dịch "dark". |
| ahirika | không tàm — không biết hổ thẹn (với chính mình) khi làm điều ác | Là phủ định của hirī. |
| anottappa | không quý — không biết ghê sợ, không e dè trước điều ác và hậu quả của nó | Là phủ định của ottappa. |
| hirī | tàm — hổ thẹn với điều ác | Nêu ở AN 2.8, AN 2.9. |
| ottappa | quý — ghê sợ điều ác | Nêu ở AN 2.8, AN 2.9. |
| sukka | trắng, sáng; "pháp trắng" | Đối lại với kaṇha. |
| dhamma | pháp | Ở đây chỉ các đức tính, các trạng thái tâm. |
| bhikkhave | này các Tỷ-kheo | Hô ngữ Thế Tôn gọi chúng Tăng. |
| Kammakaraṇavagga | Phẩm Hình Phạt — phẩm thứ nhất của Chương Hai Pháp | AN 2.1–10 thuộc phẩm này. |
Xin thưa đây là bài kinh ngắn nhất trên trang này — trọn bài chỉ có BỐN CÂU.
“Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là PHÁP ĐEN. Thế nào là hai? KHÔNG TÀM và KHÔNG QUÝ. Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đen.” Hết bài.
Chữ kaṇha nghĩa là ĐEN, TỐI; Hoà thượng dịch là “pháp đen”. Đối lại là sukka — “pháp trắng”.
KHÔNG TÀM (ahirika) là không biết hổ thẹn với CHÍNH MÌNH khi làm điều ác; KHÔNG QUÝ (anottappa) là không biết ghê sợ, không e dè trước điều ác và hậu quả của nó.
Xin thưa bài này phải đọc chung với hai bài liền sau, vì ba bài đi một mạch:
AN 2.7 — không tàm, không quý là PHÁP ĐEN. AN 2.8 — tàm và quý là PHÁP TRẮNG. AN 2.9 — chính hai pháp trắng ấy CHE CHỞ CHO THẾ GIỚI.
Con thấy cách xếp ba bài ấy rất khéo: nêu cái TỐI trước, rồi cái SÁNG, rồi mới nói cái sáng ấy GIỮ ĐƯỢC GÌ.
Và chỗ đáng để ý là bài này nằm trong PHẨM HÌNH PHẠT. Ngay cạnh những đoạn nói về hình phạt của vua chúa, kinh đặt cái nền của đạo đức ở TRONG người.
Vì hình phạt chỉ giữ được người ta khi CÓ NGƯỜI THẤY; còn tàm và quý thì giữ cả lúc KHÔNG AI THẤY. Chỗ này chúng con đã thưa kỹ ở trang AN 2.9.
Xin thưa lời cuối cho anh chị em Huynh Trưởng. Bài ngắn tới mức này thì đừng giảng dài. Con nghĩ nên cho các em học thuộc cả bài — bốn câu, một lần là xong.
Rồi đọc luôn AN 2.8 và AN 2.9 để các em thấy ba bước: TỐI — SÁNG — CHE CHỞ.
Xin thưa hai việc về trang, vì bài quá ngắn nên có chuyện cần nói rõ.
Thứ nhất: bản dựng đầu có BA ô trích LẤY CHỮ TỪ HAI BÀI KHÁC — AN 2.8 và AN 2.9 — tuy có ghi rõ là “bài kế, đối chiếu”.
Luật của trang là ô trích CHỈ chứa nguyên văn của CHÍNH bài kinh ấy, không được mượn chữ của bài khác dù có ghi chú; chỗ đối chiếu thì để trong phần giảng như đang viết đây. Đã bỏ ba ô ấy.
Vì vậy phần trích chỉ còn BỐN ô — và xin thưa rõ: đó là ĐÚNG BẰNG độ dài thật của bài kinh, không phải do tra thiếu.
Thứ hai, về cách kiểm: mọi ô tiếng Việt đã được đối chiếu TỰ ĐỘNG với bản dịch của HT. Thích Minh Châu — cả bốn ô đều đúng nguyên văn, và lượt soi cũng không tìm ra lỗi nào.
Phần V · Chỗ Thường Hiểu Lầm- “Pháp đen là tội nặng.” Đây là KHÔNG TÀM và KHÔNG QUÝ — hai chỗ THIẾU trong tâm, chứ không phải một hành vi.
- “Không tàm và không quý là một.” Tàm là hổ thẹn với CHÍNH MÌNH; quý là ghê sợ ĐIỀU ÁC và hậu quả — hai chiều khác nhau.
- “Bài ngắn vì thất lạc.” Trọn bài đúng là bốn câu; và ba ô trích lấy từ bài khác đã bị bỏ theo luật của trang.
- “Đen trắng là nói về người.” Kinh nói PHÁP đen, PHÁP trắng — nói về pháp, không phải dán nhãn cho người.
- “Đạo đức là do sợ bị phạt.” Bài kinh nằm ngay trong PHẨM HÌNH PHẠT, mà đặt cái nền ở TRONG người — xem thêm AN 2.9.
- “Học bài này thì đủ.” Nên đọc luôn AN 2.8 và AN 2.9 — ba bài đi một mạch: TỐI, SÁNG, CHE CHỞ.
- Ngành Oanh. Chỉ hai chữ, nói cho dễ: “không biết mắc cỡ, không biết sợ điều quấy.”
- Ngành Thiếu. Học thuộc cả bài — bốn câu — rồi học tiếp AN 2.8, AN 2.9.
- Ngành Thanh và Huynh Trưởng. Bàn: vì sao ba bài lại xếp theo thứ tự TỐI — SÁNG — CHE CHỞ?
- Hai pháp đen là gì?
- “Tàm” khác “quý” ở chỗ nào?
- Bài đối lại của kinh này là bài nào?
- AN 2.9 nói hai pháp trắng làm gì?
- Vì sao bài kinh này nằm trong Phẩm Hình Phạt lại đáng để ý?
Nguyên văn Pāli chép từ ấn bản Mahāsaṅgīti — tệp dữ liệu gốc bilara-data của suttacentral.net, từng đoạn có đánh số. Bản tiếng Việt của Hoà thượng Thích Minh Châu; bản tiếng Anh của Tỳ-kheo Sujato. Bài này đã qua một lượt soi lại độc lập. Muốn đọc trọn bài kinh, xin xem nguyên văn ba thứ tiếng. Thấy chỗ nào khác ấn bản in, xin báo cho chúng tôi.
