Phẩm Tham Ái (Pháp Cú 334–359)

Phẩm dài thứ nhì của cả bộ kinh, và là phẩm nói kỹ nhất về cơ chế chứ không phải về đạo lý. Hình ảnh trung tâm: cỏ bị cắt ngang mà còn rễ thì mọc lại. Ái không được tả như một tội, mà như một loài cây.

Phần I · Xuất Xứ

Phẩm thứ hai mươi bốn của Kinh Pháp Cú, thuộc Tiểu Bộ Kinh. Gồm 26 bài kệ, từ số 334 đến 359.
Kệ 353 là lời Đức Phật nói với đạo sĩ Upaka, người đầu tiên gặp Ngài sau khi thành đạo và hỏi ai là thầy Ngài.
Kệ 354 — “Pháp thí thắng mọi thí” — là bài kệ được khắc ở nhiều chùa và hay dùng trong lễ ấn tống kinh sách.

Phần II · Chữ “Ái” — Taṇhā

Taṇhā nghĩa đen là khát. Không phải “ham muốn” chung chung — mà là cái khát cứ trở lại. Đó là lý do kinh tả nó bằng hình ảnh thực vật: dây leo (334), rễ cỏ (338), gốc cây (338). Chặt phần trên thì phần dưới vẫn còn.

Chữ Pāli	Nghĩa	Xuất hiện ở kệ
taṇhā	ái, khát ái	suốt phẩm
māluvā	dây leo māluvā	334
mūla	rễ	338
anūpaddava	không bị hại, không tái phát	338
visattikā	sự dính mắc lan rộng	335, 336
usīra	rễ cỏ thơm (phải đào sâu mới lấy được)	337
dhammadāna	pháp thí	354
khettāni	ruộng (ví với tham, sân, si)	356–359

Phần III · Hai Mươi Sáu Bài Kệ

Mỗi bài kệ ghi nguyên văn Pāli, rồi bản Việt của HT. Thích Minh Châu, rồi bản tiếng Anh. Kệ nào có ghi tích truyện thì để tên phía trên.

334

Kapilamacchavatthu — Chuyện con cá Kapila

Manujassa pamattacārino,
Taṇhā vaḍḍhati māluvā viya;
So plavatī hurā huraṁ,
Phalamicchaṁva vanasmi vānaro.

Người sống đời phóng dật,
Ái tăng như dây leo.
Nhảy đời này đời khác,
Như vượn tham quả rừng.

When a man lives heedlessly, craving grows in them like a camel's foot creeper. They jump from one thing to the next, like a langur greedy for fruit in a forest grove.

335

Kapilamacchavatthu — Chuyện con cá Kapila

Yaṁ esā sahate jammī,
taṇhā loke visattikā;
Sokā tassa pavaḍḍhanti,
abhivaṭṭhaṁva bīraṇaṁ.

Ai sống trong đời này,
Bị ái dục buộc ràng,
Sầu khổ sẽ tăng trưởng,
Như cỏ Bi gặp mưa.

Whoever is beaten by this wretched craving, this attachment to the world, their sorrow grows, like grass in the rain.

336

Kapilamacchavatthu — Chuyện con cá Kapila

Yo cetaṁ sahate jammiṁ,
taṇhaṁ loke duraccayaṁ;
Sokā tamhā papatanti,
udabinduva pokkharā.

Ai sống trong đời này
Ái dục được hàng phục;
Sầu rơi khỏi người ấy
Như giọt nước lá sen.

But whoever prevails over this wretched craving, so hard to get over in the world, their sorrows fall from them, like a drop from a lotus-leaf.

337

Kapilamacchavatthu — Chuyện con cá Kapila

Taṁ vo vadāmi bhaddaṁ vo,
yāvantettha samāgatā;
Taṇhāya mūlaṁ khaṇatha,
usīratthova bīraṇaṁ;
Mā vo naḷaṁva sotova,
māro bhañji punappunaṁ.

Đây điều lành ta dạy,
Các người tụ họp đây,
Hãy nhổ tận gốc ái
Như nhổ gốc cỏ Bi.
Chớ để ma phá hoại,
Như dòng nước cỏ lau.

I say this to you, good people, all those who have gathered here: dig up the root of craving, as you'd dig up grass in search of roots. Don't let Māra break you again and again, like a stream breaking a reed.

338