Ba mươi bảy phẩm trợ đạo gồm những gì?

Gồm bảy nhóm: Bốn Niệm Xứ, Bốn Chánh Cần, Bốn Như Ý Túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Giác Chi và Bát Chánh Đạo. Cộng lại là 4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8 = 37. Chính Đức Phật kể ra bảy nhóm này trong Kinh Đại Bát Niết Bàn (DN 16), ít lâu trước khi nhập diệt, như lời tóm tắt những pháp Ngài đã chứng ngộ và giảng dạy.

Năm Căn và Năm Lực khác nhau chỗ nào?

Hai nhóm ấy kể ra CÙNG năm phẩm chất: tín, tấn, niệm, định và tuệ. Khác nhau ở mức độ, không ở nội dung. Gọi là CĂN khi năm phẩm chất ấy mới là cái rễ đang bám, còn lung lay; gọi là LỰC khi chúng đã vững tới mức không còn bị pháp nghịch làm lay chuyển.

Vì sao gọi là phẩm TRỢ ĐẠO?

Chữ Pāli là bodhipakkhiyā dhammā — những pháp thuộc về phía giác ngộ, thường dịch là những cánh đưa tới giác ngộ. Chữ trợ đạo nghĩa là giúp cho đạo: đây không phải ba mươi bảy con đường khác nhau, mà là những phần việc cùng làm nên một con đường.

Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo — Bản Đồ Trọn Con Đường

Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo

Ít lâu trước khi nhập diệt, Đức Phật tóm tắt bốn mươi lăm năm giảng dạy thành bảy nhóm. Đây là tấm bản đồ ấy.

Có một khoảnh khắc gần cuối đời Đức Phật mà người ta dễ đọc lướt qua. Ngài đang ở Vesālī, đã báo trước rằng ba tháng nữa Ngài sẽ nhập diệt, và Ngài cho gọi chúng Tỳ-kheo tới giảng đường. Một bậc thầy sẽ nói gì, trong hoàn cảnh ấy và với chừng ấy thì giờ còn lại? Ngài không giảng thêm một pháp nào mới. Ngài đọc cho họ một bản kê.

Trích Chánh tạng — Trường Bộ 16, Kinh Đại Bát Niết Bàn

Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā …
Seyyathidaṁ — cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

“Và này các Tỳ-kheo, những pháp nào Ta đã chứng ngộ và giảng dạy? Đó là: Bốn Niệm Xứ, Bốn Chánh Cần, Bốn Như Ý Túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Giác Chi, và Thánh Đạo Tám Ngành.”

Trường Bộ 16 §3.50 — đọc nguyên văn ngay trên trang nhà

Đếm ra thì được bốn, bốn, bốn, năm, năm, bảy, tám. Ba mươi bảy. Về sau truyền thống đặt cho cả bộ một cái tên — bodhipakkhiyā dhammā, những pháp thuộc về phía giác ngộ — và tiếng Việt gọi là ba mươi bảy phẩm trợ đạo, ba mươi bảy điều giúp cho đạo.

Bảy nhóm — ba mươi bảy phẩm trợ đạo

Bảy nhóm, từng nhóm một

Nhóm	Pāli	Thật ra là gì
Bốn Niệm Xứ	satipaṭṭhāna	Bốn chỗ để đặt cái biết: thân, thọ, tâm, pháp. Không phải bốn bài tập — bốn địa chỉ mà chánh niệm trú ngụ.
Bốn Chánh Cần	sammappadhāna	Bốn việc của tinh tấn: điều ác chưa sanh thì ngăn, đã sanh thì dứt; điều lành chưa sanh thì khởi, đã sanh thì giữ.
Bốn Như Ý Túc	iddhipāda	Bốn điều làm cho việc tu thành tựu: dục (lòng thiết tha), tinh tấn, tâm (chuyên chú), và thẩm sát.
Năm Căn	indriya	Tín, tấn, niệm, định, tuệ — khi năm điều ấy còn là cái rễ đang bám.
Năm Lực	bala	Cũng đúng năm điều ấy — khi đã vững tới mức không gì lay được.
Bảy Giác Chi	bojjhaṅga	Niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả — bảy phần chín dần thành giác ngộ.
Bát Chánh Đạo	ariya aṭṭhaṅgika magga	Tám ngành gom tất cả những điều trên thành một con đường đi được.

Điều đáng để ý nhất

Người mới đọc thấy “ba mươi bảy” là thầm bỏ cuộc. Ba mươi bảy pháp phải tu, chồng lên mọi thứ khác nữa? Nhưng đặt bảy nhóm cạnh nhau mà đọc thì thấy ngay một điều: chỉ có mấy phẩm chất, cứ trở đi trở lại, mang tên khác nhau vì đang làm việc khác nhau.

Phẩm chất	Có mặt trong	Số nhóm
Tinh tấn (vīriya)	Chánh Cần (cả bốn) · Như Ý Túc · Căn · Lực · Giác Chi · Bát Chánh Đạo	6
Chánh niệm (sati)	Niệm Xứ (cả bốn) · Căn · Lực · Giác Chi · Bát Chánh Đạo	5
Định (samādhi)	Như Ý Túc · Căn · Lực · Giác Chi · Bát Chánh Đạo	5
Tuệ (paññā)	Như Ý Túc (thẩm sát) · Căn · Lực · Giác Chi (trạch pháp) · Bát Chánh Đạo (chánh kiến)	5

Vậy con số ấy là số chỗ, chứ không phải số việc phải làm. Chánh niệm có mặt năm lần bởi vì có năm cách nó phải làm việc: làm chỗ đứng, làm cái rễ, làm sức mạnh, làm phần chín, và làm một ngành của con đường. Vẫn chỉ là một điều, được yêu cầu lớn lên.

Nói cho cân: hai chỗ chữ nghĩa dễ làm hiểu lầm

Thứ nhất, “như ý túc” hay được dịch sang tiếng Anh là “thần thông”, khiến người đọc tưởng chuyện bay lượn. Chữ Pāli iddhi có bao gồm những sở đắc khác thường, nhưng nghĩa mộc mạc của nó là sự thành tựu — việc làm được. Bốn điều ấy chỉ gọi tên bốn cái làm cho việc tu thành: muốn cho thiết tha, làm cho bền, để tâm cho chuyên, và xét cho kỹ. Không cần một chút phép lạ nào để bắt đầu.

Thứ hai, Năm Căn và Năm Lực kể ra y hệt năm phẩm chất, khiến người đọc chờ hai bản khác nhau thấy khó hiểu. Đó không phải hai bản. Đó là một bản ở hai độ trưởng thành — cái rễ còn đang bám, và cái sức đã không còn lung lay.

Vì sao lời từ biệt lại là một bản kê

Xin trở lại giảng đường ở Vesālī. Còn ba tháng. Ngài có thể chọn một bài pháp cuối, một điều để người đời nhớ mãi. Ngài lại chọn thứ thiết thực nhất có thể: một bản kê đầy đủ, để sau khi Ngài đi rồi thì không ai còn phải đoán cái gì thuộc về con đường và cái gì không.

Và Ngài nói rõ lý do, ngay trong hơi thở ấy: “để phạm hạnh này được tồn tại lâu dài… vì hạnh phúc cho số đông.” Bản kê ấy không phải giáo trình cho người học rộng. Đó là hàng rào cắm hai bên đường, do một người biết rằng mình sẽ không còn ở đó để chỉ lối nữa.

Với một em đoàn sinh

Không ai đòi một em nhỏ thuộc lòng ba mươi bảy mục, mà thuộc lòng cũng chẳng giúp được bao nhiêu. Nhưng dáng của tấm bản đồ thì đáng mang theo: dù em đang làm gì trên con đường, em vẫn luôn đang làm một trong mấy việc rất ít ấy. Để ý. Cố gắng. Cho tâm lắng lại. Nhìn cho thấy sự thật.

Buổi Chủ Nhật em thấy mình sắp buột ra một câu không tử tế và em không nói ra — đó chính là nhóm thứ hai, Bốn Chánh Cần, dù em có biết tên gọi hay không. Học tên gọi về sau là chuyện nhỏ. Làm được trước đã là trọn chuyện.