Mười Hai Nhân Duyên (The Twelve Links – Paṭicca Samuppāda) — Bậc Trung Thiện

Thập nhị nhân duyên chỉ là một bài giảng nói về mười hai nguyên nhân của sự luân hồi và đau khổ; chứ không phải là một lý thuyết về nguồn gốc của đời sống hoặc trình bày tiến hóa từ khởi thủy của vũ trụ.

I. Định Nghĩa

Nhân là do bởi hay tùy thuộc vào; duyên là phát sinh hay căn nguyên. Nhân duyên cũng có nghĩa là duyên sanh hoặc duyên khởi.

Duyên sanh: chỉ cho sự vật khi đủ duyên thì được phát sanh. Thí dụ: cái tượng là do đủ các duyên như vật liệu, nước, ánh nắng mặt trời, nhân công…
Duyên khởi: chỉ sự quan hệ, sanh khởi của sự vật. Sự vật sanh khởi đều có quan hệ và làm duyên sanh khởi cho nhau. Thí dụ: cây cam có quan hệ với hạt giống cam; cây cam là duyên sanh khởi cho trái cam.

II. Hành Tướng

Mười hai nhân duyên là: Vô minh (Avijja), Hành (Sankhara), Thức (Vinnana), Danh sắc (Nama Rupa), Lục nhập (Salayatana), Xúc (Phassa), Thọ (Vedana), Ái (Tanha), Thủ (Upadana), Hữu (Bhava), Sanh (Jati) và Lão tử (Jara-marana).

Vô minh: mê lầm, tối tăm, không sáng suốt. Đối với ngoại cảnh, không nhận chân được thực tướng của chúng là giả dối, là vô thường. Đối với nội tâm, không nhận chân được tự tâm là thanh tịnh, luôn luôn quay cuồng theo vọng tâm phân biệt (ý thức). Vô minh là nguyên nhân đầu tiên tạo nên mọi khổ đau cho nhiều đời nhiều kiếp.
Hành: hành động, chỉ cho những nghiệp lực của phiền não. Vì vô minh nên khiến Hành phát sanh — gồm thiện và ác. Những hành động dù tốt hay xấu vẫn tạo nên kết quả, dẫn đến sự kéo dài cuộc sống luân hồi.
Thức: vọng thức phân biệt. Do Vô minh và Hành kết thành những sự phân biệt, hiểu biết sai lầm. Vì hiểu sai lầm nên chấp có năng (mình) và sở (ngoại vật). Do sự chấp sinh ra lòng bảo thủ thân mạng; và những tâm niệm vui, buồn, thương ghét… cũng do đó mà sinh ra. Thức là một trong ba điều kiện cần yếu (thọ, noãn, thức) để thọ thai và tạo thành thân mạng.
Danh sắc: danh sắc là cấu tạo của loài hữu tình khi còn ở thai tạng. Nhờ có tâm thức (danh) và tinh cha huyết mẹ (sắc) hòa hợp nương tựa vào nhau nên thai chất mới dần dần sanh trưởng, không bị tiêu diệt.
Lục nhập: sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) của người mẹ tiếp nhận và truyền vào nuôi dưỡng, do đó thai mới sống và sanh trưởng.
Xúc: sau khi thai ra đời, các giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp xúc với ngoại cảnh (trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp). Nhưng vì còn nhỏ, các giác quan còn yếu, chưa thể tiếp nhận và phân tích một cách đầy đủ và tinh tế, nên gọi là xúc.
Thọ: lãnh thọ. Bây giờ đứa bé đã biết tiếp thọ ngoại cảnh một cách tiến bộ hơn. Biết tủi khóc trước những điều trái ý, vui cười trước những cảnh vừa lòng.
Ái: tham ái. Chính thọ đã sinh ra lòng tham ái. Đắm say trước những gì tốt đẹp ưa thích, ruồng bỏ những gì xấu xa, chán ghét.
Thủ: dành giữ lấy. Lòng tham đắm trước những gì tốt đẹp ưa thích nên cố dành giữ lấy. Đây là nhân của bao nhiêu tội lỗi.
Hữu: hậu hữu. Do ái và thủ làm nghiệp nhân, nên tiếp nối thọ sanh thân hậu hữu để chịu những quả báo đau khổ trong ba cõi.
Sanh: sanh mạng. Chỉ chung cho sự cấu tạo của loài hữu tình (tâm và sắc); trong ấy gồm cả tinh thần (tâm lý) và thể chất (vật lý). Sống trong một thời gian tùy theo hạnh nghiệp của sinh mạng quyết định.
Lão tử: lão là chỉ cho giòng sinh mệnh đã hầu tàn. Tử là chết, là kết thúc giòng sinh mạng của một đời người.

Suy nghiệm lý thập nhị nhân duyên theo chiều ngược lại ta sẽ hiểu rõ vấn đề hơn: Lão và tử chỉ có thể ở trong và với một cơ thể tâm lý. Một cơ thể như thế cần có sự sanh ra (sanh), cho nên có thể bao hàm sự sanh trong đó. Mà sanh là kết quả của hành động hay nghiệp quá khứ (Hữu). Nghiệp phát sanh do Thủ và Ái. Ái chỉ phát sanh khi có Thọ; và Thọ là kết quả của sự tiếp xúc sáu căn và sáu trần (Xúc và Lục nhập). Sáu căn không thể có nếu không có Danh và Sắc.

Danh sắc lại do Thức phát sanh. Thức do kết quả của các việc làm tốt hoặc xấu. Hành động tốt xấu bắt nguồn từ Vô minh, vì không nhận chân được thực tướng của vạn hữu. Đó là tập hợp toàn bộ tạo nên sự khổ đau.

III. Phân Loại

Hoặc: chỉ trạng thái mê mờ của tâm lý, nên nhận định nội tâm, ngoại cảnh rất sai lầm, không sáng suốt. Vô minh, ái, thủ là phản ảnh của tâm lý này.
Nghiệp: những hành động sai lầm phát ra ở thân, tâm. Hành và hữu là phản ảnh của những nghiệp động tác này.
Khổ: quả báo đau khổ do Hoặc và Nghiệp gây nên. Thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, sanh, lão tử thuộc về quả báo khổ này.

IV. Công Năng

Muốn chấm dứt luân hồi sanh tử phải đoạn trừ quả báo hiện tại và tương lai. Muốn đoạn trừ quả báo hiện tại và tương lai phải đoạn trừ vô minh, hành, ái, thủ, hữu.
Khi nhận định sáng suốt và có công tu tập để đoạn trừ các nghiệp nhân hữu lậu thì không còn bị trôi lăn trong giòng sanh tử và tri giác sẽ được phát hiện hoàn toàn.

V. Phật Tử Với Mười Hai Nhân Duyên

Giáo pháp mười hai nhân duyên giúp ta hiểu rõ sự thật của sự vật. Về không gian, sự vật chỉ là sự hòa hợp của tâm lý và vật chất; về thời gian, sự vật chỉ là sự nối tiếp giữa quá khứ và tương lai. Vì thế, sự vật không phải là một bản thể cố định và đơn độc.
Hiểu rõ nghiệp nhân căn bản tạo thành sinh mạng và nhận rõ những sự thay đổi của sinh mạng từ quá khứ đến tương lai.
Sự vật không phải do tạo hóa, tự nhiên hay vô nhân mà có; trái lại, sự vật đều do nhân duyên sanh khởi, tồn tại và biến diệt. Thấy rõ sự thật của sự vật là vô thường, vô ngã thì có thể trừ bỏ được vọng tâm tham muốn. Hiểu rõ những nghiệp nhân căn bản tạo thành sinh mạng thì có thể chuyển đổi được nghiệp quả xấu xa. Khi nhận rõ sự vật chỉ là biến trạng của nhân duyên thì có thể cải tạo được đời sống đầy đau khổ thành an vui tự tại.

Là Phật tử, chúng ta cần nghiên cứu, quan sát và chuyên tâm tu tập, đồng thời khuyến khích mọi người nghiên cứu, quan sát và tu tập như mình, để cùng thoát ly sự sống chết luân hồi và được giải thoát an vui.

Paṭicca Samuppāda is only a lesson about the twelve conditioned causes. It is neither a theory of the origin of life nor an exposition of evolution from the beginning of the universe.

I. Definition

Paṭicca means "because of" or "dependent upon"; Samuppāda means "arising" or "origination." Hence, Paṭicca Samuppāda means dependent arising or dependent origination.

Dependent arising: matter will arise when there are enough conditions present. Ex: a statue can only be built with the combination of materials, water, sun, labor…
Dependent origination: the origination of one thing is dependent upon others. Ex: an orange tree is related to an orange seed; the orange tree is dependent on the origination of its fruit.

II. The Characteristics

Paṭicca Samuppāda includes: Ignorance (Avijja), Activities (Sankhara), Consciousness (Vinnana), Mind and Body (Nama Rupa), Six Senses (Salayatana), Contact (Phassa), Feeling (Vedana), Craving (Tanha), Grasping (Upadana), Kamma (Bhava), Birth (Jati), and Old Age and Death (Jara-marana).

Ignorance: the lack of knowledge. It clouds all right understanding. Externally, one cannot realize that all things are unreal and impermanent. Internally, one cannot come to the realization that the mind is pure, and continues searching for cravings. Ignorance is the first cause of sufferings, which continues from one life to the next.
Activities: action, the cause of miseries. Because of ignorance, the activities — both moral and immoral — arise. The activities, whether good or bad, have their due effects which prolong life's wandering.
Consciousness: the ability to judge. Ignorance and activities together mislead the ability to judge. Because of wrong understanding, one tends to have false beliefs regarding himself and his surroundings. This delusion hinders a person from seeing things as they really are. The sensations of joy, sadness, love and hate also arise for the same reason. Consciousness is one of the three required conditions (sensation, cells, consciousness) which form and constitute a human.
Mind and matter: mind and matter constitute a living being, formed inside the mother's body. The mind and matter (sperm and ovum cells) unite and depend on each other to nurture and promote the growth of the fetus.
Six senses: the baby receives the six senses (sight, sound, smell, taste, touch and objects) from his mother in order to grow and develop.
Contact: at birth, the baby makes contact with his surroundings. Because he is very young, he can make contact but is unable to analyze.
Feeling: as he grows older, his way of contacting the world improves, which causes feeling to arise. He cries to show disagreement and laughs to show enjoyment.
Craving: feeling causes craving to arise — passionately fond of good things and staying away from anything bad and hateful.
Grasping: craving causes grasping to arise — being possessive toward the things one loves. It is the cause of immoralities.
Kamma (Actions): because of craving and grasping, actions (kamma) arise that lead to sufferings in the three universes.
Birth: actions cause re-births. Birth indicates the constitution of a living being (mind and body), a psycho-physical organism. The length of a person's life depends upon his kamma.
Old age and death: aging indicates the final stage of the living stream. Death is the end of a living chain.

The reverse order of the Paṭicca Samuppāda will make matters clear: old age and death are possible only in, and with, a psycho-physical organism. Such an organism must be born; therefore it presupposes birth. But birth is the inevitable result of past deeds of kamma. Kamma is conditioned by grasping, which is caused by craving. Such craving can appear only where feeling exists. Feeling is the outcome of the contact between the senses and objects. The senses cannot exist without mind and body.

Where there is a mind there is consciousness. It is the result of past good and bad deeds. These activities are due to the ignorance of things as they truly are. Thus, the entire aggregation is the origination of sufferings.

III. Classification

Wrong understanding: the lack of psychological knowledge which misleads the judgment both internally and externally. Ignorance, craving and grasping reflect this aspect.
Kamma: the bad activities that arise from body and mind. Activities and kamma reflect this group.
Suffering: the result of ignorance and kamma. Consciousness, mind and matter, senses, contact, feeling, re-birth, old age and death belong to this group.

IV. Efficiency

Wanting to cease reincarnation, one has to cease the results of the present and the future. Wanting to cease these results, one has to cease ignorance, activities, craving, grasping and kamma.
Right understanding and diligent practice lead to ceasing the cause, no longer being drowned in the living flux, and to being enlightened.

V. Buddhists With the Twelve Links

The Paṭicca Samuppāda helps us understand the actuality of things. In terms of space, everything is only the union of the psychological and the physical; in terms of time, things are understood only through the connection between the past and the future. Therefore, things are not fixed or unique.
Understanding the fundamental karmic cause that constitutes a living being, and recognizing the changes of that life from past to future.
Things are not built or created by God, naturally formed, or without cause; rather, they rely on dependent origination — to form, to exist and to disappear. Understanding that things are impermanent and have no self, one can eliminate craving. Understanding the kamma, one can change and divert it. Realizing that all things are only the due effects of dependent origination, one can change life from suffering into happiness.

As a Buddhist, one needs to learn, observe and diligently practice, while also encouraging others to learn, observe and practice likewise — so that together we may escape the round of birth and death and attain the peace and joy of liberation.