Vía Quán Thế Âm — Ngày Hạnh Của Ngành Nữ

Cái tên không nói “người sửa giùm đời”. Cái tên nói “người lắng nghe tiếng đời”

Xin bắt đầu bằng cái tên, vì cái tên đã là bài học rồi. Quán là nhìn cho kỹ, để tâm vào, lắng xuống tận đáy một chuyện. Thế Âm là tiếng của cuộc đời. Cộng lại: người lắng nghe tiếng kêu của thế gian. Xin để ý cái tên ấy không nói gì. Nó không nói người sửa giùm đời. Nó không nói người ban phát. Nó nói: người nghe. Và một ngày dựng trên cái tên ấy là một ngày nói về một kỹ năng khó hơn phần lớn người ta tưởng.

Ngài đến từ đâu — nói cho rõ

Thư viện kinh của trang nhà này là tạng Pāli, và người đọc xứng đáng có một câu trả lời thẳng cho một câu hỏi vẫn hay được hỏi: Đức Quán Thế Âm có trong đó không? — Không. Ngài không có trong đó.

Ngài đến từ kinh điển Đại thừa, và rõ nhất là từ một phẩm trong một bộ: Phẩm Phổ Môn, phẩm thứ hai mươi lăm của Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, bản chữ Hán do ngài Cưu-ma-la-thập dịch đầu thế kỷ thứ năm. Phổ Môn nghĩa là cái cửa khắp nơi — cánh cửa mở ra mọi hướng cùng một lúc.

Nói rõ điều đó ra không làm ngài nhỏ đi, và trang này không viết ra để hạ thấp bà nội của ai đang đứng trước bàn thờ. Hai điều cùng đúng một lúc, và một gia đình cầm được cả hai. Gia Đình Phật Tử lớn lên bên trong Phật giáo Việt Nam, mà Phật giáo Việt Nam là Đại thừa; Mẹ Hiền Quan Âm đã ở trong nhà người Việt cả ngàn năm và không đi đâu cả. Còn cái đức mà ngài tiêu biểu thì không phải phát minh của Đại thừa — lòng bi (karuṇā) nằm ngay giữa trung tâm những bản kinh xưa nhất chúng ta có.

Vậy hình dáng thành thật của ngày này là: hình tượng đến từ một truyền thống, còn pháp hành mà hình tượng ấy gọi tên thì lấy thẳng được từ truyền thống kia. Đó không phải một sự thoả hiệp. Đó chỉ là hình dáng thật của một năm Phật giáo Việt Nam.

Lòng từ bi trong kinh xưa nhất

Nếu muốn một bài kinh cho Ngày Hạnh thì hãy lấy Kinh Từ Bi (Mettā Sutta). Trong cả tạng Pāli, đây là bài người Phật tử tại gia thuộc lòng nhiều nhất, và nó làm một việc khác thường: thay vì mô tả tâm từ là gì, nó bắt người nghe thực tập tâm từ ngay, từng câu một, cho tới khi không sót một chúng sinh nào trên đời.

Và hình ảnh nằm ở tim bài kinh ấy là hình ảnh đáng đặt vào Ngày Hạnh hơn mọi hình ảnh khác:

Xin để ý chiều của ví dụ. Nó không nói hãy hiền như mẹ. Nó lấy thứ tình thương dữ dội nhất, ít uỷ mị nhất mà người ta từng thấy — một người mẹ đứng giữa đứa con một và một mối nguy — rồi nói: cái cường độ ấy, bây giờ nới rộng ra cho tới khi nó không còn bờ. Hạnh không phải sự dịu dàng. Hạnh là cái đó, nhắm vào tất cả mọi người.

Đọc trọn Kinh Từ Bi — Pāli, dịch nghĩa, giảng →

Vì sao lắng nghe mới là nửa khó

Trở lại cái tên. Nếu vị Bồ Tát ấy được định nghĩa bằng việc lắng nghe, thì một ngày lấy tên ngài là một ngày tập lắng nghe — và ai từng thử đều biết lắng nghe không phải cái nửa dễ và thụ động của một cuộc trò chuyện. Đó là cái nửa mà mình phải nhịn không làm mấy việc cùng một lúc.

Kinh xưa nói về chuyện này một cách thiết thực đến bất ngờ. Một bài kinh ngắn kể ra những gì làm cho lời nói thành khéo nói, và mỗi điều trong đó thật ra vừa dạy người nói vừa dạy người nghe: nói đúng thời · nói đúng sự thật · nói lời nhu hoà · nói lời có lợi ích · nói với tâm từ. Bỏ điều cuối đi thì bốn điều còn lại biến thành một kỹ thuật để thắng.

Và có một bài kinh thứ hai, ở phía bên kia của cuộc trao đổi, kể ra nghe thì được cái gì — nghe được điều chưa nghe · làm cho rõ điều đã nghe · gỡ được một mối nghi · cái thấy được thẳng lại · tâm được sáng ra. Nghe, trong danh sách ấy, không phải một phép lịch sự dành cho người nói. Nó là cách người nghe tự thay đổi.

Thứ ba, và khó chịu nhất: có một bài kinh nói về chuyện cái gì làm cho một người trở nên khó nói chuyện cùng. Nó đi qua từng tật một — hay chống chế, hay bắt bẻ lại, hay lái sang chuyện khác, hay né bằng cách hỏi ngược, hay dìm người kia xuống — rồi bảo người đọc tự soi mình vào danh sách ấy như soi gương. Một Ngày Hạnh chỉ dựng trên lòng tốt với người khác thì mới dựng được một nửa. Nửa kia là: trở thành người mà kẻ khác dám đem một chuyện khó tới nói.

Ngày Hạnh, làm cho ra ngày Hạnh

Ngày Hạnh còn ở ngoài da	Ngày Hạnh vào được bên trong
Một bài nói chuyện về lòng từ bi, và ai cũng gật.	Hai mươi phút chia cặp: một người kể một chuyện thật, người kia không được nói một tiếng nào — kể cả tiếng đồng ý. Rồi đổi. Gần như không ai thấy dễ, và đó chính là chỗ cần thấy.
Tụng Kinh Từ Bi cả nhóm.	Tụng, rồi để mỗi em nêu tên một người có thật — không phải “tất cả chúng sinh” — mà mình thấy khó mong điều lành cho họ, và giữ cái tên ấy trong đầu suốt phần còn lại của thời tụng.
Biến Ngày Hạnh thành ngày nói chuyện dịu dàng.	Hình ảnh của Kinh Từ Bi là người mẹ đứng chắn giữa đứa con một và mối nguy. Hãy hỏi ngành Nữ: cái cường độ ấy trông ra sao khi nhắm vào một người lạ? Đó là câu hỏi thật, và các em sẽ có câu trả lời thật.
Ngành Nữ giữ Ngày Hạnh, ngành Nam giữ Ngày Dũng, hai bên không dính gì nhau.	Cho mỗi ngành dự ngày của ngành kia một lần. Hạnh mà thiếu Dũng thì thành phép lịch sự; Dũng mà thiếu Hạnh thì thành sức mạnh. Em nào thấy được cả hai thì hiểu từng cái rõ hơn.
Cầu xin Quán Âm cho một điều gì.	Không ai ở đây bảo một gia đình thôi cầu nguyện. Nhưng riêng ngày này, thử đổi chiều lại: thay vì xin được nghe thấy, hãy dành cả ngày làm người đi nghe. Đó mới là pháp hành mang chính tên ngài.

Rút gọn lại

• Cái tên nghĩa là người lắng nghe tiếng đời — không phải người sửa giùm đời, cũng không phải người ban phát.
• Ngài không có trong tạng Pāli; ngài đến từ Phẩm Phổ Môn, phẩm hai mươi lăm Kinh Pháp Hoa. Nói ra điều ấy không làm ngài nhỏ đi.
• Đức mà ngài gọi tên thì có sẵn trong kinh xưa nhất, dưới chính tên của nó: karuṇā, lòng bi.
• Hình ảnh của Kinh Từ Bi không phải sự dịu dàng. Đó là người mẹ đứng chắn giữa đứa con một và mối nguy — cường độ ấy, nới rộng cho tới khi không còn bờ.
• Lắng nghe mới là nửa khó, và kinh coi đó là việc người nghe làm, không phải phép lịch sự tặng người nói.
• Một nửa của Hạnh là lòng tốt hướng ra. Nửa kia là trở thành người mà kẻ khác dám đem chuyện khó tới nói.

Ngành Nữ của đơn vị giữ Ngày Hạnh hằng năm, và mời tất cả cùng dự. Xin viết về [email protected] hoặc gặp Gia Trưởng ngày Chủ Nhật. 1838 West Baseline, San Bernardino, CA 92411 · (909) 549-4897.

Đọc thêm, ngay trên trang nhà

• Kinh Từ Bi (Mettā Sutta) — Pāli, dịch nghĩa, giảng
• Lời Nói (AN 5.198) — năm yếu tố của lời khéo nói
• Nghe Pháp (AN 5.202) — nghe thì người nghe được gì
• Kinh Soi Gương (MN 15) — cái gì làm một người khó nói chuyện cùng
• Bốn Nhiếp Pháp (AN 4.32) — bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự
• Những Ngày Lễ Của GĐPT — Ngày Hạnh, Ngày Dũng, Ngày Hiếu
• Rằm tháng Giêng — cúng sao giải hạn có nên không?
• Tết của người Phật tử — cúng gì, kiêng gì?
• Anh chị em trong nhà ganh nhau — cha mẹ xử sao?
• Trang cho phụ huynh — một buổi Chủ Nhật ra sao