Buddhavaṁsa 1. Ratanacaṅkamanakaṇḍa

1.1

Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.

2.1

Brahmā ca lokādhipatī sahampatī,

2.2

Katañjalī anadhivaraṁ ayācatha;

2.3

“Santīdha sattāpparajakkhajātikā,

2.4

Desehi dhammaṁ anukampimaṁ pajaṁ”.

3.1

Sampannavijjācaraṇassa tādino,

3.2

Jutindharassantimadehadhārino;

3.3

Tathāgatassappaṭipuggalassa,

3.4

Uppajji kāruññatā sabbasatte.

4.1

“Na hete jānanti sadevamānusā,

4.2

Buddho ayaṁ kīdisako naruttamo;

4.3

Iddhibalaṁ paññābalañca kīdisaṁ,

4.4

Buddhabalaṁ lokahitassa kīdisaṁ.

5.1

Na hete jānanti sadevamānusā,

5.2

Buddho ayaṁ edisako naruttamo;

5.3

Iddhibalaṁ paññābalañca edisaṁ,

5.4

Buddhabalaṁ lokahitassa edisaṁ.

6.1

Handāhaṁ dassayissāmi,

6.2

buddhabalamanuttaraṁ;

6.3

Caṅkamaṁ māpayissāmi,

6.4

nabhe ratanamaṇḍitaṁ”.

7.1

Bhummā mahārājikā tāvatiṁsā,

7.2

Yāmā ca devā tusitā ca nimmitā;

7.3

Paranimmitā yepi ca brahmakāyikā,

7.4

Ānanditā vipulamakaṁsu ghosaṁ.

8.1

Obhāsitā ca pathavī sadevakā,

8.2

Puthū ca lokantarikā asaṁvutā;

8.3

Tamo ca tibbo vihato tadā ahu,

8.4

Disvāna accherakaṁ pāṭihīraṁ.

9.1

Sadevagandhabbamanussarakkhase,

9.2

Ābhā uḷārā vipulā ajāyatha;

9.3

Imasmiṁ loke parasmiñcobhayasmiṁ,

9.4

Adho ca uddhaṁ tiriyañca vitthataṁ.

10.1

Sattuttamo anadhivaro vināyako,

10.2

Satthā ahū devamanussapūjito;

10.3

Mahānubhāvo satapuññalakkhaṇo,

10.4

Dassesi accherakaṁ pāṭihīraṁ.

11.1

So yācito devavarena cakkhumā,

11.2

Atthaṁ samekkhitvā tadā naruttamo;

11.3

Caṅkamaṁ māpayi lokanāyako,

11.4

Suniṭṭhitaṁ sabbaratananimmitaṁ.

12.1

Iddhī ca ādesanānusāsanī,

12.2

Tipāṭihīre bhagavā vasī ahu;

12.3

Caṅkamaṁ māpayi lokanāyako,

12.4

Suniṭṭhitaṁ sabbaratananimmitaṁ.

13.1

Dasasahassīlokadhātuyā,

13.2

Sinerupabbatuttame;

13.3

Thambheva dassesi paṭipāṭiyā,

13.4

Caṅkame ratanāmaye.

14.1

Dasasahassī atikkamma,

14.2

caṅkamaṁ māpayī jino;

14.3

Sabbasoṇṇamayā passe,

14.4

caṅkame ratanāmaye.

15.1

Tulāsaṅghāṭānuvaggā,

15.2

sovaṇṇaphalakatthatā;

15.3

Vedikā sabbasovaṇṇā,

15.4

dubhato passesu nimmitā.

16.1

Maṇimuttāvālikākiṇṇā,

16.2

nimmito ratanāmayo;

16.3

Obhāseti disā sabbā,

16.4

sataraṁsīva uggato.

17.1

Tasmiṁ caṅkamane dhīro,

17.2

dvattiṁsavaralakkhaṇo;

17.3

Virocamāno sambuddho,

17.4

caṅkame caṅkamī jino.

18.1

Dibbaṁ mandāravaṁ pupphaṁ,

18.2

padumaṁ pārichattakaṁ;

18.3

Caṅkamane okiranti,

18.4

sabbe devā samāgatā.

19.1

Passanti taṁ devasaṅghā,

19.2

dasasahassī pamoditā;

19.3

Namassamānā nipatanti,

19.4

tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

20.1

Tāvatiṁsā ca yāmā ca,

20.2

tusitā cāpi devatā;

20.3

Nimmānaratino devā,

20.4

ye devā vasavattino;

20.5

Udaggacittā sumanā,

20.6

passanti lokanāyakaṁ.

21.1

Sadevagandhabbamanussarakkhasā,

21.2

Nāgā supaṇṇā atha vāpi kinnarā;

21.3

Passanti taṁ lokahitānukampakaṁ,

21.4

Nabheva accuggatacandamaṇḍalaṁ.

22.1

Ābhassarā subhakiṇhā,

22.2

Vehapphalā akaniṭṭhā ca devatā;

22.3

Susuddhasukkavatthavasanā,

22.4

Tiṭṭhanti pañjalīkatā.

23.1

Muñcanti pupphaṁ pana pañcavaṇṇikaṁ,

23.2

Mandāravaṁ candanacuṇṇamissitaṁ;

23.3

Bhamenti celāni ca ambare tadā,

23.4

“Aho jino lokahitānukampako.

24.1

Tuvaṁ satthā ca ketū ca,

24.2

dhajo yūpo ca pāṇinaṁ;

24.3

Parāyaṇo patiṭṭhā ca,

24.4

dīpo ca dvipaduttamo”.

25.1

Dasasahassīlokadhātuyā,

25.2

Devatāyo mahiddhikā;

25.3

Parivāretvā namassanti,

25.4

Tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

26.1

Devatā devakaññā ca,

26.2

pasannā tuṭṭhamānasā;

26.3

Pañcavaṇṇikapupphehi,

26.4

pūjayanti narāsabhaṁ.

27.1

Passanti taṁ devasaṅghā,

27.2

pasannā tuṭṭhamānasā;

27.3

Pañcavaṇṇikapupphehi,

27.4

pūjayanti narāsabhaṁ.

28.1

“Aho acchariyaṁ loke,

28.2

abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ;

28.3

Na medisaṁ bhūtapubbaṁ,

28.4

accheraṁ lomahaṁsanaṁ”.

29.1

Sakasakamhi bhavane,

29.2

nisīditvāna devatā;

29.3

Hasanti tā mahāhasitaṁ,

29.4

disvānaccherakaṁ nabhe.

30.1

Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā,

30.2

tiṇapanthanivāsino;

30.3

Katañjalī namassanti,

30.4

tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

31.1

Yepi dīghāyukā nāgā,

31.2

puññavanto mahiddhikā;

31.3

Pamoditā namassanti,

31.4

pūjayanti naruttamaṁ.

32.1

Saṅgītiyo pavattenti,

32.2

ambare anilañjase;

32.3

Cammanaddhāni vādenti,

32.4

disvānaccherakaṁ nabhe.

33.1

Saṅkhā ca paṇavā ceva,

33.2

athopi ḍiṇḍimā bahū;

33.3

Antalikkhasmiṁ vajjanti,

33.4

disvānaccherakaṁ nabhe.

34.1

“Abbhuto vata no ajja,

34.2

uppajji lomahaṁsano;

34.3

Dhuvamatthasiddhiṁ labhāma,

34.4

khaṇo no paṭipādito”.

35.1

Buddhoti tesaṁ sutvāna,

35.2

pīti uppajji tāvade;

35.3

Buddho buddhoti kathayantā,

35.4

tiṭṭhanti pañjalīkatā.

36.1

Hiṅkārā sādhukārā ca,

36.2

ukkuṭṭhi sampahaṁsanaṁ;

36.3

Pajā ca vividhā gagane,

36.4

vattenti pañjalīkatā.

37.1

Gāyanti seḷenti ca vādayanti ca,

37.2

Bhujāni pothenti ca naccayanti ca;

37.3

Muñcanti pupphaṁ pana pañcavaṇṇikaṁ,

37.4

Mandāravaṁ candanacuṇṇamissitaṁ.

38.1

“Yathā tuyhaṁ mahāvīra,

38.2

pādesu cakkalakkhaṇaṁ;

38.3

Dhajavajirapaṭākā,

38.4

vaḍḍhamānaṅkusācitaṁ.

39.1

Rūpe sīle samādhimhi,

39.2

paññāya ca asādiso;

39.3

Vimuttiyā asamasamo,

39.4

dhammacakkappavattane.

40.1

Dasanāgabalaṁ kāye,

40.2

tuyhaṁ pākatikaṁ balaṁ;

40.3

Iddhibalena asamo,

40.4

dhammacakkappavattane.

41.1

Evaṁ sabbaguṇūpetaṁ,

41.2

sabbaṅgasamupāgataṁ;

41.3

Mahāmuniṁ kāruṇikaṁ,

41.4

lokanāthaṁ namassatha.

42.1

Abhivādanaṁ thomanañca,

42.2

vandanañca pasaṁsanaṁ;

42.3

Namassanañca pūjañca,

42.4

sabbaṁ arahasī tuvaṁ.

43.1

Ye keci loke vandaneyyā,

43.2

vandanaṁ arahanti ye;

43.3

Sabbaseṭṭho mahāvīra,

43.4

sadiso te na vijjati.

44.1

Sāriputto mahāpañño,

44.2

samādhijjhānakovido;

44.3

Gijjhakūṭe ṭhitoyeva,

44.4

passati lokanāyakaṁ.

45.1

Suphullaṁ sālarājaṁva,

45.2

candaṁva gagane yathā;

45.3

Majjhanhikeva sūriyaṁ,

45.4

olokesi narāsabhaṁ.

46.1

Jalantaṁ dīparukkhaṁva,

46.2

Taruṇasūriyaṁva uggataṁ;

46.3

Byāmappabhānurañjitaṁ,

46.4

Dhīraṁ passati lokanāyakaṁ.

47.1

Pañcannaṁ bhikkhusatānaṁ,

47.2

katakiccāna tādinaṁ;

47.3

Khīṇāsavānaṁ vimalānaṁ,

47.4

khaṇena sannipātayi.

48.1

Lokappasādanaṁ nāma,

48.2

pāṭihīraṁ nidassayi;

48.3

Amhepi tattha gantvāna,

48.4

vandissāma mayaṁ jinaṁ.

49.1

Etha sabbe gamissāma,

49.2

pucchissāma mayaṁ jinaṁ;

49.3

Kaṅkhaṁ vinodayissāma,

49.4

passitvā lokanāyakaṁ”.

50.1

Sādhūti te paṭissutvā,

50.2

nipakā saṁvutindriyā;

50.3

Pattacīvaramādāya,

50.4

taramānā upāgamuṁ.

51.1

Khīṇāsavehi vimalehi,

51.2

dantehi uttame dame;

51.3

Sāriputto mahāpañño,

51.4

iddhiyā upasaṅkami.

52.1

Tehi bhikkhūhi parivuto,

52.2

sāriputto mahāgaṇī;

52.3

Laḷanto devova gagane,

52.4

iddhiyā upasaṅkami.

53.1

Ukkāsitañca khipitaṁ,

53.2

ajjhupekkhiya subbatā;

53.3

Sagāravā sappatissā,

53.4

sambuddhaṁ upasaṅkamuṁ.

54.1

Upasaṅkamitvā passanti,

54.2

sayambhuṁ lokanāyakaṁ;

54.3

Nabhe accuggataṁ dhīraṁ,

54.4

candaṁva gagane yathā.

55.1

Jalantaṁ dīparukkhaṁva,

55.2

vijjuṁva gagane yathā;

55.3

Majjhanhikeva sūriyaṁ,

55.4

passanti lokanāyakaṁ.

56.1

Pañcabhikkhusatā sabbe,

56.2

passanti lokanāyakaṁ;

56.3

Rahadamiva vippasannaṁ,

56.4

suphullaṁ padumaṁ yathā.

57.1

Añjaliṁ paggahetvāna,

57.2

tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā;

57.3

Namassamānā nipatanti,

57.4

satthuno cakkalakkhaṇe.

58.1

Sāriputto mahāpañño,

58.2

koraṇḍasamasādiso;

58.3

Samādhijjhānakusalo,

58.4

vandate lokanāyakaṁ.

59.1

Gajjitā kālameghova,

59.2

nīluppalasamasādiso;

59.3

Iddhibalena asamo,

59.4

moggallāno mahiddhiko.

60.1

Mahākassapopi ca thero,

60.2

uttattakanakasannibho;

60.3

Dhutaguṇe agganikkhitto,

60.4

thomito satthuvaṇṇito.

61.1

Dibbacakkhūnaṁ yo aggo,

61.2

anuruddho mahāgaṇī;

61.3

Ñātiseṭṭho bhagavato,

61.4

avidūreva tiṭṭhati.

62.1

Āpattianāpattiyā,

62.2

satekicchāya kovido;

62.3

Vinaye agganikkhitto,

62.4

upāli satthuvaṇṇito.

63.1

Sukhumanipuṇatthapaṭividdho,

63.2

Kathikānaṁ pavaro gaṇī;

63.3

Isi mantāniyā putto,

63.4

Puṇṇo nāmāti vissuto.

64.1

Etesaṁ cittamaññāya,

64.2

opammakusalo muni;

64.3

Kaṅkhacchedo mahāvīro,

64.4

kathesi attano guṇaṁ.

65.1

“Cattāro te asaṅkheyyā,

65.2

koṭi yesaṁ na nāyati;

65.3

Sattakāyo ca ākāso,

65.4

cakkavāḷā canantakā;

65.5

Buddhañāṇaṁ appameyyaṁ,

65.6

na sakkā ete vijānituṁ.

66.1

Kimetaṁ acchariyaṁ loke,

66.2

yaṁ me iddhivikubbanaṁ;

66.3

Aññe bahū acchariyā,

66.4

abbhutā lomahaṁsanā.

67.1

Yadāhaṁ tusite kāye,

67.2

santusito nāmahaṁ tadā;

67.3

Dasasahassī samāgamma,

67.4

yācanti pañjalī mamaṁ.

68.1

‘Kālo kho te mahāvīra,

68.2

uppajja mātukucchiyaṁ;

68.3

Sadevakaṁ tārayanto,

68.4

bujjhassu amataṁ padaṁ’.

69.1

Tusitā kāyā cavitvāna,

69.2

yadā okkami kucchiyaṁ;

69.3

Dasasahassīlokadhātu,

69.4

kampittha dharaṇī tadā.

70.1

Yadāhaṁ mātukucchito,

70.2

sampajānova nikkhamiṁ;

70.3

Sādhukāraṁ pavattenti,

70.4

dasasahassī pakampatha.

71.1

Okkantiṁ me samo natthi,

71.2

jātito abhinikkhame;

71.3

Sambodhiyaṁ ahaṁ seṭṭho,

71.4

dhammacakkappavattane.

72.1

Aho acchariyaṁ loke,

72.2

buddhānaṁ guṇamahantatā;

72.3

Dasasahassīlokadhātu,

72.4

chappakāraṁ pakampatha;

72.5

Obhāso ca mahā āsi,

72.6

accheraṁ lomahaṁsanaṁ”.

73.1

Bhagavā tamhi samaye,

73.2

lokajeṭṭho narāsabho;

73.3

Sadevakaṁ dassayanto,

73.4

iddhiyā caṅkamī jino.

74.1

Caṅkame caṅkamantova,

74.2

kathesi lokanāyako;

74.3

Antarā na nivatteti,

74.4

catuhatthe caṅkame yathā.

75.1

Sāriputto mahāpañño,

75.2

samādhijjhānakovido;

75.3

Paññāya pāramippatto,

75.4

pucchati lokanāyakaṁ.

76.1

“Kīdiso te mahāvīra,

76.2

abhinīhāro naruttama;

76.3

Kamhi kāle tayā dhīra,

76.4

patthitā bodhimuttamā.

77.1

Dānaṁ sīlañca nekkhammaṁ,

77.2

paññāvīriyañca kīdisaṁ;

77.3

Khantisaccamadhiṭṭhānaṁ,

77.4

mettupekkhā ca kīdisā.

78.1

Dasa pāramī tayā dhīra,

78.2

kīdisī lokanāyaka;

78.3

Kathaṁ upapāramī puṇṇā,

78.4

paramatthapāramī kathaṁ”.

79.1

Tassa puṭṭho viyākāsi,

79.2

karavīkamadhuragiro;

79.3

Nibbāpayanto hadayaṁ,

79.4

hāsayanto sadevakaṁ.

80.1

Atītabuddhānaṁ jinānaṁ desitaṁ,

80.2

Nikīlitaṁ buddhaparamparāgataṁ;

80.3

Pubbenivāsānugatāya buddhiyā,

80.4

Pakāsayī lokahitaṁ sadevake.

81.1

“Pītipāmojjajananaṁ,

81.2

sokasallavinodanaṁ;

81.3

Sabbasampattipaṭilābhaṁ,

81.4

cittīkatvā suṇātha me.

82.1

Madanimmadanaṁ sokanudaṁ,

82.2

Saṁsāraparimocanaṁ;

82.3

Sabbadukkhakkhayaṁ maggaṁ,

82.4

Sakkaccaṁ paṭipajjathā”ti.

83.1

Ratanacaṅkamanakaṇḍo niṭṭhito.