Kinh Diệt Trừ Phiền Giận
Discourse on the Five Ways of Putting an End to Anger
Thích Nhất Hạnh Việt dịch
Kinh Thủy Dụ · Trung A Hàm 25 · Aṅguttara Nikāya 5.162
Đây là những điều tôi đã được nghe, hồi Bụt còn cư trú trong tu viện Cấp Cô Độc, rừng Thắng Lâm, tại thành Xá Vệ.
Hôm ấy, tôn giả Xá Lợi Phất nói với các vị khất sĩ:
“Này các bạn đồng tu, hôm nay tôi muốn chia sẻ với các vị về năm phương pháp diệt trừ phiền giận. Xin các bạn lắng nghe và chiêm nghiệm.”
Các vị khất sĩ vâng lời và lắng nghe.
Tôn giả Xá Lợi Phất nói:
– Năm phương pháp diệt trừ phiền giận ấy là những phương pháp nào? (C)
Tranh minh họa · Làng Mai
I
Phương pháp thứ nhấtHành động không dễ thương, lời nói dễ thương
Đây là phương pháp thứ nhất, này các bạn:
Nếu có một ai đó mà hành động không dễ thương nhưng lời nói lại dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận người đó thì mình phải nên biết cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này các bạn tu, ví dụ có một vị khất sĩ tu theo hạnh a lan nhã, ưa mặc y phấn tảo, một hôm đi qua một đống rác bẩn có phân, nước tiểu, nước mủ và các thức dơ dáy khác, trông thấy một tấm vải còn lành lặn. Vị ấy dùng tay trái cầm miếng vải lên và lấy tay phải căng nó ra. Thấy miếng vải chưa bị rách thủng mà cũng không bị phân, nước tiểu, nước mủ và các chất dơ bẩn khác dính vào, vị ấy liền xếp miếng vải lại, cất lấy, đem về nhà để giặt sạch và may chung với các tấm vải khác làm y phấn tảo.
Cũng như thế, này các bạn tu, khi có một người mà hành động không dễ thương nhưng lời nói còn dễ thương thì ta hãy đừng để tâm nghĩ tới hành động của người ấy mà chỉ nên chú ý tới lời nói dễ thương của người ấy, để có thể dứt trừ sự phiền giận của mình. Người có trí phải nên thực tập như vậy. (C)
II
Phương pháp thứ haiLời nói không dễ thương, hành động dễ thương
Đây là phương pháp thứ hai, này các bạn:
Nếu có một ai đó mà lời nói không dễ thương nhưng hành động lại dễ thương thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận người đó thì mình phải nên biết cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này các bạn tu, ví dụ như cách thôn xóm không xa có một hồ nước sâu nhưng mặt nước lại bị rêu cỏ che lấp. Lúc bấy giờ có một người đi tới gần hồ, tự thân đang bị sự đói khát và nóng bức hành hạ. Người ấy cởi áo để trên bờ hồ, nhảy xuống, dùng hai cánh tay khoát rêu cỏ ra và khoan khoái mặc tình tắm rửa và uống nước mát dưới hồ.
Cũng như thế, này các bạn tu, khi có một người mà lời nói không dễ thương nhưng hành động lại dễ thương thì ta hãy đừng để tâm nghĩ tới lời nói của người ấy mà chỉ nên chú ý tới hành động dễ thương của người ấy thôi để có thể dứt trừ sự phiền giận của mình. Người có trí phải nên thực tập như vậy. (C)
III
Phương pháp thứ baThân, khẩu không dễ thương — trong tâm còn chút dễ thương
Đây là phương pháp thứ ba, này các bạn:
Nếu có một ai đó mà hành động không dễ thương, lời nói không dễ thương nhưng trong tâm vẫn còn có chút dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận người đó thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này các bạn tu, ví dụ có một người đi tới một ngã tư kia, kiệt sức, khát nước, thiếu thốn, nóng bức và phiền muộn. Tại ngã tư ấy có một vết chân trâu, trong ấy còn đọng lại một ít nước mưa. Vị này nghĩ: “Mặc dù nước trong lỗ chân trâu ở ngã tư đường này rất ít, nhưng nếu ta dùng tay hoặc lá cây để lấy thì ta sẽ có thể quấy cho nó đục ngầu lên và sẽ không uống được, do đó sẽ không thể trừ bỏ được sự khát nước, thiếu thốn, nóng bức và phiền muộn trong ta. Vậy ta hãy quỳ xuống, tay và đầu gối áp sát đất, dùng miệng mà uống nước trực tiếp.” Người ấy liền quỳ dài xuống, tay và đầu gối áp sát đất, đưa miệng vào lỗ chân trâu mà uống.
Cũng vậy, này các bạn tu, khi thấy một ai đó mà hành động không dễ thương và lời nói cũng không dễ thương nhưng trong tâm vẫn còn có chút ít sự dễ thương, thì ta hãy đừng nên để tâm nghĩ tới hành động và lời nói không dễ thương của người ấy mà hãy nên chú ý tới cái chút ít sự dễ thương còn có trong tâm người ấy thôi để có thể dứt trừ được sự phiền giận của mình. Người có trí phải nên thực tập như vậy. (C)
IV
Phương pháp thứ tưThân, khẩu, ý đều không dễ thương
Đây là phương pháp thứ tư, này các bạn:
Nếu có một ai đó mà hành động không dễ thương, lời nói không dễ thương mà trong tâm cũng không còn lại một chút gì gọi là dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận kẻ đó thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này các bạn tu, ví dụ như có một kẻ đi xa, trên con đường dài nửa đường bị bệnh. Khốn đốn, héo hắt, cô độc, không bạn đồng hành, thôn xóm phía sau đã lìa bỏ lâu rồi mà thôn xóm phía trước cũng còn cách đó rất xa, người đó đang lâm vào tình trạng tuyệt vọng, biết mình sẽ chết ở dọc đường. Trong lúc ấy, có một người khác đi tới, thấy được tình trạng này, liền ra tay cứu giúp. Người ấy dìu người kia tới được thôn ấp phía trước, chăm sóc, chữa trị và chu toàn cho về các mặt thuốc thang và thực phẩm. Nhờ sự giúp đỡ ấy mà người kia thoát nạn. Sở dĩ người kia thoát nạn, đó là nhờ ở lòng thương xót và lân mẫn của người này.
Cũng như thế, này các bạn tu, khi thấy một ai đó mà hành động không dễ thương, lời nói không dễ thương mà trong tâm cũng không còn lại một cái gì có thể gọi là dễ thương hết, thì ta phải phát khởi tâm niệm này:
“Một người mà hành động không dễ thương, lời nói không dễ thương mà tâm ý cũng không dễ thương là một người rất đau khổ, người này chắc chắn đang đi về những nẻo đường xấu ác cực kỳ, nếu không gặp được thiện tri thức thì người ấy sẽ không có cơ hội chuyển hóa và đi về các nẻo đường hạnh phúc.”
Nghĩ như thế, ta mở được lòng thương xót và lân mẫn, diệt trừ được sự phiền giận của ta và giúp được cho kẻ kia. Người có trí phải nên thực tập như thế. (C)
V
Phương pháp thứ nămThân, khẩu, ý đều dễ thương
Đây là phương pháp thứ năm, này các bạn:
Nếu có một ai đó mà hành động dễ thương, lời nói cũng dễ thương mà tâm ý cũng dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận hoặc ganh ghét với kẻ đó thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này các bạn tu, ví dụ cách ngoài thôn xóm không xa có một cái hồ thật đẹp, nước hồ đã trong lại ngọt, đáy hồ sâu mà bằng phẳng, bờ hồ đầy đặn, cỏ xanh mọc sát quanh hồ, bốn phía cây cối xanh tươi cho nhiều bóng mát. Có một kẻ kia đi tới bên hồ, khát nước, phiền muộn, nóng bức, mồ hôi nhễ nhại. Người ấy cởi áo, để trên bờ hồ, nhảy xuống, khoan khoái mặc tình tắm rửa và uống nước; tất cả những nóng bức, khát nước và phiền muộn của mình đồng thời tiêu tán hết.
Cũng vậy, này các bạn tu, khi thấy một người mà hành động dễ thương, lời nói dễ thương mà tâm địa cũng dễ thương thì ta hãy nên nhận diện tất cả những cái dễ thương của người ấy về cả ba mặt thân, khẩu và ý mà đừng để sự phiền giận hoặc ganh ghét xâm chiếm ta. Nếu không biết sống hạnh phúc với một người tươi mát như thế thì mình thực không phải là một người có trí tuệ. (C)
✿ ✿ ✿
Này các bạn tu, tôi đã chia sẻ với quý vị về năm phương pháp dứt trừ sự phiền giận.
Sau khi nghe tôn giả Xá Lợi Phất nói, các vị khất sĩ vui mừng tiếp nhận và hành trì theo. (CCC)
Kinh này được dịch từ kinh Thủy Dụ, kinh thứ 25 của bộ Trung A Hàm (26, tạng kinh Đại Chính). Kinh tương đương trong tạng Pali là kinh Aghatavinaya của Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikàya III.186). Tuệ giác và hạnh nguyện của thầy Xá Lợi Phất trong kinh này chứng tỏ thầy xứng đáng là bậc cao đệ của Bụt. Sống trong chúng xuất gia, nếu thực tập được theo những giáo huấn của kinh này ta sẽ có nhiều an lạc và sẽ tạo được an lạc cho cả tăng thân ta. langmai.org/tang-kinh-cac/kinh-van/kinh-van/kinh-diet-tru-phien-gian/
I heard these words of the Buddha one time when he was staying in the Anathapindika Monastery in the Jeta Grove near the town of Shravasti.
One day the Venerable Shariputra said to the monks, “Friends, today I want to share with you five ways of putting an end to anger. Please listen carefully and put into practice what I teach.”
The bhikshus agreed and listened carefully.
The Venerable Shariputra then said, “What are these five ways of putting an end to anger?
Illustration · Plum Village
I
The first wayUnkind actions, kind words
“This is the 1st way. My friends, if there is someone whose bodily actions are not kind but whose words are kind, if you feel anger toward that person but you are wise, you will know how to meditate to put an end to your anger.
“My friends, say there is a bhikshu practicing asceticism who wears a patchwork robe. One day he is going past a garbage pile filled with excrement, urine, mucus, and many other filthy things, and he sees in the pile one piece of cloth still intact. Using his left hand, he picks up the piece of cloth, and he takes the other end and stretches it out with his right hand. He observes that this piece of cloth is not torn and has not been stained by excrement, urine, sputum, or other kinds of filth. So, he folds it and puts it away to take home, wash, and sew into his patchwork robe.
“My friends, if you are wise, when someone’s bodily actions are not kind, but his words are kind, you should not pay attention to his unkind bodily actions but only be attentive to his kind words. This will help you put an end to your anger. Someone who is wise should practice in this way.
II
The second wayUnkind words, kind actions
“My friends, this is the 2nd method. If you become angry with someone whose words are not kind but whose bodily actions are kind, if you are wise, you will know how to meditate to put an end to your anger.
“My friends, say that not far from the village there is a deep lake, and the surface of that lake is covered with algae and grass. There is someone who comes near that lake who is very thirsty, suffering greatly from the heat. They take off their clothes, jump into the water, and using their hands to clear away the algae and grass, enjoy bathing and drinking the cool water of the lake.
“It is the same, my friends, with someone whose words are not kind but whose bodily actions are kind. Do not pay attention to that person’s words. Only be attentive to their bodily actions to be able to put an end to your anger. Someone who is wise should practice in this way.
III
The third wayUnkind actions and words, a little kindness in the heart
“Here is the 3rd method, my friends. If there is someone whose bodily actions and words are not kind, but who still has a little kindness in their heart, if you feel anger toward that person and are wise, you will know how to meditate to put an end to your anger.
“My friends, say there is someone going to a crossroads. They are weak, thirsty, poor, hot, deprived, and filled with sorrow. When they arrive at the crossroads, they see a buffalo’s footprint with a little stagnant rainwater in it. They think, ‘There is very little water in this buffalo’s footprint. If I use my hand or a leaf to scoop it up, I will stir it up and it will become muddy and undrinkable. Therefore, I will not be able to remove my thirst, deprivation, heat, and sorrow, so I will have to kneel down with my arms and knees on the earth, put my lips right to the water, and drink it directly.’ Straightaway, they do just that.
“My friends, when you see someone whose bodily actions and words are not kind, but where there is still a little kindness in their heart, do not pay attention to their actions and words, but to the little kindness that is in their heart so that you may put an end to your anger. Someone who is wise should practice in this way.
IV
The fourth wayNothing kind in actions, words, or heart
“This is the 4th method, my friends. If there is someone whose words and bodily actions are not kind, and in whose heart, there is nothing that can be called kindness, if you are angry with that person and you are wise, you will know how to meditate in order to put an end to your anger.
“My friends, suppose there is someone on a long journey who falls sick. He is alone, completely exhausted, and not near any village. He falls into despair, knowing that he will die before completing his journey. If at that point, someone comes along and sees this man’s situation, they immediately take the man’s hand and lead him to the next village, where they take care of him, treat his illness, and make sure he has everything he needs by way of clothes, medicine, and food. Because of this compassion and loving kindness, the man’s life is saved.
“Just so, my friends, when you see someone whose words and bodily actions are not kind, and in whose heart there is nothing that can be called kindness, give rise to this thought:
‘Someone whose words and bodily actions are not kind and in whose heart is nothing that can be called kindness, is someone who is undergoing great suffering. Unless they meet a good spiritual friend, there will be no chance for them to transform and go to realms of happiness.’
“Thinking like this, you will be able to open your heart with love and compassion toward that person. You will be able to put an end to your anger and help that person. Someone who is wise should practice like this.
V
The fifth wayKind actions, kind words, kind mind
“My friends, this is the 5th method. If there is someone whose bodily actions are kind, whose words are kind, and whose mind is also kind, if you are angry with that person and you are wise, you will know how to meditate to put an end to your anger.
“My friends, suppose that not far from the village there is a very beautiful lake. The water in the lake is clear and sweet, the bed of the lake is even, the banks of the lake are lush with green grass, and all around the lake, beautiful fresh trees give shade. Someone who is thirsty, suffering from heat, whose body is covered in sweat, comes to the lake, takes off their clothes, leaves them on the shore, jumps down into the water, and finds great comfort and enjoyment in drinking and bathing in the pure water. Their heat, thirst, and suffering disappear immediately.
“In the same way, my friends, when you see someone, whose bodily actions are kind, whose words are kind, and whose mind is also kind, give your attention to all their kindness of body, speech, and mind, and do not allow anger or jealousy to overwhelm you. If you do not know how to live happily with someone who is as fresh as that, you cannot be called someone who is wise.
✿ ✿ ✿
“My dear friends, I have shared with you the five ways of putting an end to anger.”
When the bhikshus heard the Venerable Shariputra’s words, they were happy to receive them and put them into practice.
